Manos Hadjidakis

Hadjidakis urodził się w Ksanti, w Tracji, 23 października 1925 roku, jako syn ojca z Krety i matki z Adrianopola. Rodzina przeniosła się do Aten w 1932 roku, a w 1938 roku ojciec zginął w katastrofie lotniczej, co pozostawiło ich w biedzie. W czasie okupacji niemieckiej imał się każdej pracy, jaka się trafiła: był dokerem, sprzedawcą lodu i pomocnikiem w zakładzie fotograficznym, krótko studiował filozofię na uniwersytecie i większości tego, co wiedział o muzyce, nauczył się sam. W 1944 roku poznał reżysera Karolosa Kouna i zaczął komponować dla jego Teatru Sztuki (Θέατρο Τέχνης) – był to początek współpracy, która trwała dziesięciolecia.

31 stycznia 1949 roku, w wieku dwudziestu trzech lat, wygłosił w Teatrze Sztuki wykład o rebetiko, muzyce miejskiej biedoty, palarni haszyszu i uchodźców z Azji Mniejszej, którą szanowane Ateny pogardzały. Dowodził, że to prawdziwa muzyka ludowa Grecji, i porównywał ją do bluesa. Wykład wywołał skandal i zmienił grecką muzykę. W latach 50. pisał dla kina, między innymi do filmu Michaela Cacoyannisa Στέλλα (1955) z Meliną Mercouri, a w 1960 roku Nigdy w niedzielę Julesa Dassina przyniosło mu Nagrodę Akademii za najlepszą piosenkę; nie pojechał do Hollywood, by ją odebrać.

W latach 1966–1972 mieszkał w Nowym Jorku. Po powrocie do Aten kierował w latach 1975–1982 Trzecim Programem greckiego radia publicznego, czyniąc z niego szkołę dobrej muzyki dla całego pokolenia, prowadził wytwórnię płytową i czasopismo, a w 1989 roku założył Orkiestrę Kolorów (Ορχήστρα των Χρωμάτων). Zmarł w Atenach 15 czerwca 1994 roku.

Pierwsze ważne dzieło Hadjidakisa, «Έξι λαϊκές ζωγραφιές» (Sześć obrazów ludowych, 1951), było suitą fortepianową opartą na melodiach rebetiko: manifestem jego wykładu wcielonym w życie. Cykl pieśni do «Ματωμένος γάμος» (Krwawe gody, 1948) Lorki i dziesiątki partytur dla Teatru Sztuki uczyniły go kompozytorem greckiej sceny, a piosenki filmowe z lat 50. i 60. – kompozytorem greckiej ulicy: «Αγάπη που 'γινες δίκοπο μαχαίρι» ze Στέλλα, «Τα παιδιά του Πειραιά» z Nigdy w niedzielę, piosenki z rewii «Οδός Ονείρων» (Ulica Marzeń) z 1962 roku.

Jego wielkim partnerem był poeta Nikos Gatsos. Razem pisali piosenki, które każdy Grek potrafi zaśpiewać, od «Χάρτινο το φεγγαράκι» (Papierowy księżyc, 1949) po album «Αθανασία» (Nieśmiertelność, 1976). W «Ο Μεγάλος Ερωτικός» (Wielki erotyk, 1972) umuzycznił wiersze miłosne od Safony i Pieśni nad Pieśniami po Solomosa, Kawafisa i Elitisa, śpiewane przez Fleury Dadonaki i Dimitrisa Psarianosa; wielu Greków uważa to za jego arcydzieło. W Nowym Jorku nagrał z zespołem rockowym «Reflections» (1970), a «Το χαμόγελο της Τζοκόντας» (Uśmiech Giocondy, 1965) jest jego najbardziej znanym utworem czysto orkiestrowym.

Jego muzykę rozpoznaje się od razu: jasna, śpiewna melodia, często w łagodnym walcu albo w rytmie 9/8 z tańca ludowego, harmonie bardziej francuskie niż greckie i nuta melancholii nawet w najradośniejszych piosenkach. Pisał też muzykę radiową dla dzieci, w tym do serii «Λιλιπούπολη» (Liliputowo), którą Grecy będący dziećmi pod koniec lat 70. wciąż nucą.

Zacznij od «Τα παιδιά του Πειραιά», która istnieje w stu wersjach w wielu językach, a potem sięgnij po «Χάρτινο το φεγγαράκι» i «Ο Μεγάλος Ερωτικός». Greckie radio gra Hadjidakisa codziennie, jego piosenki śpiewa się na szkolnych uroczystościach i w tawernach, a «Αγάπη που 'γινες δίκοπο μαχαίρι» to zwrot, którego ludzie używają o każdej bolesnej miłości. Zbudowany przez niego Trzeci Program wciąż nadaje, a jego Orkiestra Kolorów nadal koncertuje w Atenach. Serwis ma do tej strony ćwiczenie ze słownictwa muzycznego na poziomie A2. Obok Mikisa Theodorakisa jest jednym z dwóch kompozytorów, których każdy Grek wymienia jako pierwszych, a obu mężczyzn, przyjaciół i rywali, zwykle wspomina się jednym tchem.

• «Τα παιδιά του Πειραιά» była pierwszą piosenką w języku innym niż angielski, która zdobyła Nagrodę Akademii za najlepszą piosenkę oryginalną, w kwietniu 1961 roku.
• Wykład o rebetiko z 1949 roku wygłosił w wieku dwudziestu trzech lat; wielu muzyków uważa go za narodziny nowoczesnej greckiej muzyki popularnej.
• Nigdy długo nie studiował formalnie w konserwatorium i jako kompozytor był w dużej mierze samoukiem.
• Jako dyrektor Trzeciego Programu (1975–1982) nadawał wszystko, od Bacha po rebetiko, i stworzył muzyczny świat dla dzieci, Liliputowo, który stał się kultowy.