Homeros

Antik Yunanlar da Homeros hakkında neredeyse hiçbir şey bilmiyor ve onun hakkında sürekli tartışıyorlardı. Yedi şehir onun doğum yeri olduğunu iddia ediyordu, en ısrarlıları İzmir (Smyrna) ve Sakız Adası'ydı (Hios); gelenek onu kör, gezgin bir ozan yaptı. Apollon'a Homerosçu İlahi kayalık Sakız Adası'nda yaşayan kör bir adamdan söz eder ve sonraki okurlar bunu şairin kendi portresi olarak gördü. Sakız Adası'ndaki bir rapsodlar loncası, Homeridler, onun soyundan geldiklerini iddia etti ve yüzyıllar boyunca şiirlerini okudu. Tarihler MÖ 1100 ile 700 arasında tahmin edildi; bugün çoğu araştırmacı şiirleri MÖ 8. yüzyılın ikinci yarısına, Yunan alfabesinin henüz yeni olduğu döneme yerleştirir.

18. yüzyıldan beri «Homeros sorunu», iki destanı ya da herhangi birini tek bir şairin yazıp yazmadığını sorar. 20. yüzyılda büyük ölçüde Milman Parry'nin 1930'lardaki çalışmalarından doğan yanıt, şiirlerin uzun bir sözlü şiir geleneğinden çıktığıdır: ozanlar «ayağı çabuk Akhilleus» ve «gül parmaklı Şafak» gibi kalıp ifadeler kullanarak daktilik heksametreyle doğaçlama yapıyordu; İlyada ve Odysseia bu geleneğin anıtsal son ürünleridir, belki büyük bir ozan tarafından biçimlendirilmiş, belki de MÖ 6. yüzyılda Atina'da Peisistratos döneminde yazıya geçirilmiştir.

Kim olursa olsun, Homeros Yunanlar için başkaları için İncil neyse oydu: çocukların okumayı öğrendiği metin, tanrılarının ve kahramanlarının kaynağı ve Büyük İskender'in yastığının altında tuttuğu söylenen kitap.

Ιλιάδα (İlyada) Truva Savaşı'nın tamamını anlatmaz. Yaklaşık 15.700 dize ve 24 kitapta kuşatmanın son yılındaki birkaç haftayı kapsar: Agamemnon, en büyük Yunan savaşçısı Akhilleus'un esiri Briseis'i elinden alarak ona hakaret eder; Akhilleus savaştan çekilir, Hektor komutasındaki Truvalılar Yunanları gemilerine kadar geri püskürtür ve Akhilleus'un dostu Patroklos öldürülür. Akhilleus öfkeyle geri döner, Hektor'u öldürür ve cesedini surların çevresinde sürükler; sonunda yaşlı Kral Priamos gece çadırına gelip oğlunun cesedini ister ve şiir Hektor'un cenaze töreniyle biter. Öfke, onur ve savaşın her iki taraf için bedeli üzerine bir şiirdir.

Yaklaşık 12.100 dizelik Οδύσσεια (Odysseia) bir macera ve eve dönüş hikâyesidir. İthaka kralı Odysseus savaştan sonra eve dönmek için on yıl uğraşır: Kiklop Polyphemos'u kör eder, Sirenlere direnir, bütün adamlarını kaybeder ve yıllarca peri Kalypso tarafından alıkonur. Bu arada İthaka'da karısı Penelope bir kefeni dokuyup sökerek taliplerini bekletir, oğlu Telemakhos da ondan haber almak için yola çıkar. Odysseus eve dilenci kılığında döner, onu yalnızca yaşlı köpeği Argos tanır; büyük yayını gerer ve talipleri öldürür. Her iki şiir de daktilik heksametreyle yazılmıştır ve aynı kalıp sıfatları, tarladan ve denizden alınmış benzetmeleri ve uzun konuşmaları kullanır; dili, kimsenin hiç konuşmadığı yapay bir lehçe karışımıdır, bu yüzden Yunanlar Homeros'u yabancılar gibi çeviriden okur, ama onu ilk okuyan onlardır.

Her Yunan öğrenci Odysseia'yı gymnasio'nun (ortaokul) birinci yılında, İlyada'yı ikinci yılında, Nikos Kazancakis ile Ioannis Kakridis'in ya da Dimitris Maronitis'in modern çevirilerinden okur. Dil Homeros'la doludur: uzun bir çile bir οδύσσεια, gizli bir tuzak bir δούρειος ίππος (Truva atı), sadık bir eş bir Πηνελόπη, çekici bir tehlike bir σειρήνα, bilge bir danışman bir μέντορας (Mentor'dan) ve büyük bir kavga bir «ομηρικός καβγάς» olur. Ziyaretçiler hâlâ ellerinde şiirlerin bir nüshasıyla Agamemnon'un kalesi Mikene'ye ve İthaka adasına gider. Bu sitede Truva Atı, Kiklop, Sirenler, Penelope ve köpek Argos hakkında kısa, seviyelendirilmiş anlatımlar ile Homeros'un kendisi hakkında B2 seviyesinde bir okuma bulabilirsiniz.

• Yedi antik şehir Homeros'u kendilerinden saydı; bir Yunan epigramı İzmir, Rodos, Kolophon, Salamis, Sakız, Argos ve Atina'yı sayar.
• İlyada on yıllık bir savaşın yalnızca yaklaşık elli gününü kapsar ve Truva Atı'ndan hiç söz etmez; bu hikâye Odysseia'da ve sonraki şiirlerde anlatılır.
• Homeros'un birçok ifadesi, «gül parmaklı Şafak» gibi yüzlerce kez tekrarlanan kalıplardır; bunlar sözlü ozanların anında şiir kurmasına yardım ediyordu.
• Klasik çağın Yunanları şiirleri okulda ezberlerdi ve Atina'daki Panathenaia festivalinde İlyada ile Odysseia'nın tamamı halka açık olarak okunurdu.