Nikiforos Vrettakos

Vrettakos 1 Ocak 1912'de, Sparta'ya birkaç kilometre uzaklıkta, Taygetos'un eteğindeki Lakonya köyü Krokees'te (Κροκεές) doğdu; ailesinin, zeytinliklerin arasındaki küçük bir mezra olan ve ömrü boyunca sevdiği Ploumitsa'da da toprakları vardı. Okulu Gytheio'da bitirdi ve 1929'da, on yedi yaşında, ilk şiirlerinin el yazmasıyla Atina'ya gitti; Κάτω από σκιές και φώτα (Gölgeler ve Işıklar Altında) adlı kitabı aynı yıl çıktı. Başkent ona karşı acımasızdı. Geçimini bürolarda, gazetecilikte ve yayıncılıkta sağladı ve yoksulluğu iyi tanıdı.

1940–41 kışında Arnavutluk cephesinde savaştı ve Alman işgalini Atina'da yaşadı. Kuşağının birçok Yunan yazarı gibi sola katıldı ve iç savaş yılları ona işini ve dostlarını kaybettirdi; daha sonra sosyalist inançlarını korurken Komünist Parti'den uzaklaştı. O yılların şiirleri, örneğin Aralık 1944'teki Atina çatışmalarını anlatan 33 ημέρες (33 Gün, 1945), en karanlık şiirleridir. 1967–74 askeri diktatörlüğü sırasında birkaç yılı yurt dışında, İsviçre'de ve İtalya'da geçirdi ve albayların düşüşünden sonra Yunanistan'a döndü.

Hayatının son on yıllarında geniş ölçüde onurlandırıldı ve 1987'de Atina Akademisi üyeliğine seçildi. 4 Ağustos 1991'de doğduğu Lakonya kırsalında, Ploumitsa'da öldü ve oraya, ömrü boyunca hakkında yazdığı dağın altına gömüldü.

Vrettakos yirmiden fazla şiir kitabının yanı sıra romanlar ve denemeler yayımladı; toplu Τα ποιήματα (Şiirler) birkaç cildi doldurur. Başlangıçta simgecilerin ve Palamas'ın etkisiyle uzun, retorik şiirler yazdı; savaş ve işgal dilini sadeleştirdi. Ο Ταΰγετος και η σιωπή (Taygetos ve Sessizlik, 1949) ile birlikte insanların tanıdığı sesi buldu: kısa dizeler, somut imgeler, güneş, dağdaki kar, zeytin ağaçları, kuşlar, bir annenin elleri ve gördüğü her şeye rağmen ayakta kalan bir insan iyiliği inancı. Eleştirmenler ona ışığın şairi dedi; o ise kendini, yaşayacak bir şeyi olsun diye kendisine şiir verilmiş bir insan olarak tanımladı.

Tekrar tekrar döndüğü konular üçtür. Lakonya'nın manzarası, her şeyden önce de canlı bir varlık, neredeyse bir ebeveyn gibi ele aldığı Taygetos. En şefkatli şiirlerinden bazılarını adadığı annesi. Ve barış: Soğuk Savaş yıllarında durmadan savaşa ve atom bombasına karşı yazdı; sürgünde yazılan Οδύνη (Acı, 1969) yaralı bir Yunanistan için uzun bir ağıttır. Geç dönem eserleri en geniş kapsamlı olanlardır: Ο Προμηθέας ή το παιχνίδι μιας μέρας (Prometheus ya da Bir Günün Oyunu, 1978) insanlığı seven Titan üzerine dramatik bir şiirdir; Λειτουργία κάτω από την Ακρόπολη (Akropolis Altında Ayin, 1981) ise şairin Yunanistan'ı ve insanlığı bir tür ayin gibi kutladığı bir şiir-kantattır. Düzyazıları arasında Το αγρίμι (Yaban Hayvanı) ve Palamas ile şiir üzerine denemeler bulunur.

Vrettakos kelimenin en iyi anlamıyla bir okul kitabı şairidir: kısa şiirleri ilkokulun Ανθολόγιο adlı seçkisinde ve ortaokul okuma kitaplarında yer alır, kuşaklar boyu öğrenciler onun güneş, anne ve barış üzerine dizelerini ezberlemiştir. Birçok şiiri Yunan besteciler tarafından bestelenmiş ve okul törenlerinde söylenir. Sparta'da bir sokak onun adını taşır; köyü Krokees ve mezarının zeytinlikler arasında bulunduğu Ploumitsa mezrası, şiirlerin ardındaki manzarayı görmek isteyen herkesin gideceği yerlerdir. Onu 1987'de üyeliğe seçen Atina Akademisi arşivini saklar. Bir öğrenci, modern Yunan şiirinin en çok alıntılanan dizelerinden biri olan «Αν δε μου 'δινες την ποίηση, Κύριε» (Bana şiiri vermeseydin, Tanrım) ile açılan şiirle ve var olan en sade Yunancayı kullanan Taygetos üzerine kısa şiirlerle başlayabilir.

• İlk kitabı, on yedi yaşındayken, Lakonya'dan Atina'ya geldiği yıl olan 1929'da yayımlandı.
• 1967–74 diktatörlüğünün bir kısmını İsviçre'de ve İtalya'da sürgünde geçirdi ve en tanınmış geç dönem şiirlerinden bazılarını orada yazdı.
• Ölümünden dört yıl önce, 1987'de Atina Akademisi'ne seçildi.
• Doğduğu Lakonya köşesinde, altmış yıl boyunca şiirlerinde yer alan Taygetos Dağı'nın altında öldü.