Nikolaos Gyzis

Gyzis, 1 Mart 1842'de Tinos'un Sklavochori köyünde doğdu; mermer ustalarının adası olan Tinos, Yunanistan'a Nikiforos Lytras'ı ve heykeltıraş Giannoulis Chalepas'ı da kazandırmıştır. 1850'de aile Atina'ya taşındı; çocuk burada Sanat Okulu'na (Σχολείο των Τεχνών) kabul edildi ve on yıldan uzun süre okudu. 1865'te Tinos'un büyük hac kilisesi Evangelistria Vakfı'nın bursu onu Münih Güzel Sanatlar Akademisi'ne gönderdi. Lytras gibi o da Karl von Piloty'nin atölyesine girdi ve hayatının geri kalanında yuvası olacak şehri buldu.

1872'de Yunanistan'a döndü ve iki yılını Atina'da resim yaparak ve seyahat ederek geçirdi; 1873'te Lytras'la birlikte İzmir'i ve Anadolu'yu dolaşıp eskiz defterlerini Doğu yaşamından sahnelerle doldurdular. Ama 1874'te temelli olarak Münih'e döndü. 1877'de Artemis Nazou ile evlendi; beş çocukları oldu. Münih Akademisi 1882'de onu fahri profesör, 1888'de ise asil profesör yaptı; bu bir yabancı için ender bir onurdu. Atölyesi, oraya okumaya gelen Yunan ressamların buluşma yeri oldu.

Son yıllarında sanatı ışık ve meleklerle dolu, mistik ve dinî bir yöne döndü. 4 Ocak 1901'de elli sekiz yaşında Münih'te öldü ve son büyük tuvali Ιδού ο Νυμφίος έρχεται'yi (İşte Güvey Geliyor) yarım bıraktı.

Gyzis, Münih'in koyu ve cilalı üslubuyla Yunan ve Doğu yaşamını konu alan bir tür ressamı olarak başladı. Τα αρραβωνιάσματα των παιδιών (Çocukların Nişanı, 1877), iki küçük çocuğun yetişkinlerin bakışları altında birbirine söz verildiği bir köy törenini gösterir; Atina Ulusal Galerisi'nin en sevilen tablolarından biridir. Το κρυφό σχολειό (Gizli Okul, 1885–86), yaşlı bir keşişin bir mumun ışığında bir grup çocuğa ders verişini gösterir ve bir Yunan efsanesinin imgesi hâline geldi: Osmanlı yönetimi altında papazların geceleri çocuklara gizlice Yunanca öğrettiği efsanesi. Tarihçiler bu efsaneden kuşku duyar, ama tablo ve ona bağlanan çocuk tekerlemesi «Φεγγαράκι μου λαμπρό» her Yunan tarafından bilinir.

Münih'te ayrıca Η τέχνη και τα πνεύματά της (Sanat ve Ruhları, y. 1876) gibi alegoriler ve dekoratif işler, daha sonra da üslubu gevşeyip aydınlandıkça melekler ve ışıkla dolu vizyoner resimler yaptı. Η Δόξα των Ψαρών (Psara'nın Şanı, y. 1898), adanın 1824'teki yıkımını harabelerin üzerinde yükselen kanatlı bir figüre dönüştürür; Ιδού ο Νυμφίος έρχεται (1899–1900) ise bitirmeye ömrünün yetmediği, altın ve figürlerden oluşan bir alev denizidir. 1896'da Atina'daki ilk modern Olimpiyat Oyunları'nın kazananlarına verilen hatıra diplomasını tasarladı. Gyzis öyküden çok duygunun ve ışığın ressamıydı; geride bıraktığı eskizler ve etütler çoğu zaman bitmiş tuvaller kadar değerli sayılır.

Το κρυφό σχολειό herkesin tanıdığı Gyzis'tir: Bir yüzyıl boyunca sınıflarda asılı durdu, 1996 tarihli 200 drahmilik banknotun arka yüzüne Rigas Feraios'un yanına basıldı ve her 25 Mart'ta, Yunan Bağımsızlık Günü'nde yeniden çoğaltılır. Atina Ulusal Galerisi, Τα αρραβωνιάσματα των παιδιών ve pek çok etüt dâhil olmak üzere eserlerinden büyük bir koleksiyona sahiptir; Tinos kasabasındaki Tinoslu Sanatçılar Müzesi de onu Lytras ve Chalepas'ın yanında sergiler. Atina'nın Gkyzi (Γκύζη) semtinin adını ondan aldığı genellikle söylenir ve Yunanistan'ın her yerinde Γύζη adlı sokaklar vardır. Öğrenen kişi önce Gizli Okul'a bakıp sonra Yunan çocuklarının hâlâ öğrendiği «Φεγγαράκι μου λαμπρό, φέγγε μου να περπατώ, να πηγαίνω στο σχολειό» (Parlak küçük ayım, yürüyebileyim diye, okula gidebileyim diye yolumu aydınlat) tekerlemesini okuyabilir.

• Münih'te yaklaşık otuz beş yıl yaşadı ve Almanya'daki eserlerini «Gysis» diye imzaladı; hem Yunan hem Alman müzeleri onu sahiplenir.
• Münih bursu, adanın ünlü hac yeri olan Tinos'taki Evangelistria kilisesinden geldi.
• Το κρυφό σχολειό, 1996'da tedavüle çıkan ve avrodan önceki son drahmi banknotlarından biri olan 200 drahmilik banknota basıldı.
• Modern çağın ilk oyunları olan 1896 Atina Olimpiyatları'nın diplomasını tasarladı.