Odisseas Andrutsos

Andrutsos 1790 dolaylarında Preveze'de ya da vaftiz edildiği İthaki'de doğdu; babası Andreas Andrutsos, Orta Yunanistan'ın dağları olan Rumeli'nin tanınmış bir kleftisi ve armatolosuydu; Odisseas adı da adaya bir göndermeydi. Lambros Katsonis'in ayaklanmasında savaşmış olan babası, oğlan henüz çocukken, 1797'de İstanbul'da idam edildi; Odisseas da Epir'in güçlü Arnavut hükümdarı Tepedelenli Ali Paşa'nın Yanya'daki sarayında büyüdü. Orada savaşı ve siyaseti öğrendi; Ali onu Livadya bölgesinin armatolosu, yani düzenden sorumlu Hristiyan kaptanı yaptı.

1821'de Devrim patlak verdiğinde Andrutsos Rumeli'de silaha sarıldı. 8 Mayıs 1821'de güneye giden yol üzerindeki taş bir yapı olan Gravia hanına yaklaşık 120 adamıyla kapanarak Ömer Vryoni'nin ordusuna karşı durdu. Bütün gün savaştılar, ağır kayıplar verdirdiler ve gece kaçtılar. Bu savaş onu bir kahraman yaptı ve sonraki yıllarda doğu Rumeli'nin en güçlü önderi oldu; adamları Atina Akropolisi'ni elde tutuyordu. Ama gururlu ve bağımsızdı, geçici hükümetin politikacılarına güvenmiyordu ve 1825'te Osmanlılarla pazarlık etti. Hain ilan edilince eski yardımcısı Yannis Guras'a teslim oldu; Guras onu Akropolis'teki ortaçağ kulesine hapsetti. 5 Haziran 1825'te cesedi kulenin dibinde bulundu. Resmî açıklamaya göre kaçmaya çalışırken düşmüştü; neredeyse herkes öldürüldüğüne inandı.

Andrutsos'un büyük başarısı Gravia Hanı Savaşı'dır, Το Χάνι της Γραβιάς. Mayıs 1821'de Mora'daki Devrim yalnızca birkaç haftalıktı ve büyük bir Osmanlı ordusu onu ezmek için Teselya'dan güneye ilerliyordu. Parnassos ve Iti dağları arasındaki Gravia köyünün hanında küçük bir savaşçı grubu yolu bütün bir gün tuttu. Ordu gecikti, morali bozuldu ve güneydeki isyancılar zaman kazandı. Yunanlılar için bu savaş, Athanasios Diakos'un birkaç hafta önce düştüğü Alamana'nın yanında, Rumeli'de 1821'in ilk büyük anlarından biri olarak durur.

Sonraki yılları daha karmaşıktır. Doğu Rumeli'nin önderi olarak bölgeyi savundu ve Akropolis'i denetledi, ama aynı zamanda bağımsız bir bey gibi davrandı ve hükümette düşmanlar edindi. 1824'te Byron'un dostu genç İngiliz Edward Trelawny ona katıldı ve Parnassos Dağı'ndaki, bugün hâlâ Odisseas'ın mağarası denen tahkimli mağarasında yaşadı. Tarihçiler onun hakkında hâlâ tartışıyor: politikacılar tarafından ihanete uğramış bir kahraman mı, yoksa kendi gücünü her şeyin önüne koyan bir kaptan mı? İki taraf da Akropolis kulesindeki ölümünün bir cinayet olduğu ve Yunanlıların savaşlarının ortasında ne kadar bölünmüş olduğunu gösterdiği konusunda hemfikirdir. Onun ve Gravia'nın türküleri ölümünden çok sonra da Rumeli'de söylendi.

Gravia hanı, Fokida bölgesindeki Gravia köyünde eski yolun üzerinde hâlâ ayaktadır ve savaşın anıtı olarak korunur; Atina'dan Delfi'ye ya da kuzeye giderken kolay bir moladır. Çocuklar tarih kitaplarında Το Χάνι της Γραβιάς hikâyesini okur ve 25 Mart'ta onun adı Kolokotronis, Karaiskakis ve Diakos'un adlarıyla birlikte duyulur. Atina'da ve birçok başka kentte Οδυσσέως Ανδρούτσου adlı sokaklar vardır. İthaki'de adalılar onu kendilerinden biri olarak anar. Bir öğrenci için Gravia savaşı, 1821 hakkında Yunanca okunacak iyi bir ilk hikâyedir.

• Homeros'un Odisseus'unun adası İthaki'de vaftiz edildi ve kahramanın adını taşıdı.
• Yunanlıların sonradan savaşacağı hükümdar Yanyalı Ali Paşa'nın sarayında büyüdü.
• Hapishanesi olan Akropolis'teki ortaçağ kulesi 1875'te yıkıldı.
• Byron'un dostu İngiliz Edward Trelawny, adamlarıyla birlikte Parnassos Dağı'ndaki bir mağarada yaşadı.