grecfacilegrecfacile
Nikiforos Vrettakos
Magnus Manske · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

A2Grécia moderna · Poeta

Nikiforos Vrettakos

Νικηφόρος Βρεττάκος

1912 – 1991 · Krokees (Lacónia); Atenas

Nikiforos Vrettakos (Νικηφόρος Βρεττάκος, 1912–1991) cresceu numa aldeia no sopé do monte Taígeto, perto de Esparta, e a montanha, a luz da Lacónia e a bondade da mãe atravessam sessenta anos de poemas. Onde outros poetas da sua geração eram difíceis, ele era claro e caloroso, escrevendo sobre o amor, a paz e a natureza numa língua que uma criança consegue acompanhar, e os manuais escolares gregos fizeram dele um dos poetas mais lidos do país.

A vida

Vrettakos nasceu a 1 de janeiro de 1912 em Krokees (Κροκεές), uma aldeia da Lacónia a poucos quilómetros de Esparta, no sopé do Taígeto; a família tinha também terras em Ploumitsa, um lugarejo no meio dos olivais, que ele amou toda a vida. Terminou a escola em Gytheio e em 1929, aos dezassete anos, foi para Atenas com o manuscrito dos primeiros poemas; a coletânea Κάτω από σκιές και φώτα (Sob sombras e luzes) saiu nesse mesmo ano. A capital foi dura com ele. Ganhou a vida em escritórios, no jornalismo e na edição, e conheceu bem a pobreza.

Combateu na frente albanesa no inverno de 1940–41 e viveu a ocupação alemã em Atenas. Como muitos escritores gregos da sua geração, aderiu à esquerda, e os anos da guerra civil custaram-lhe o emprego e amigos; mais tarde afastou-se do Partido Comunista, mantendo as suas convicções socialistas. Os poemas desses anos, como 33 ημέρες (33 dias, 1945), sobre os combates de dezembro de 1944 em Atenas, são os mais sombrios. Durante a ditadura militar de 1967–74 passou vários anos no estrangeiro, na Suíça e em Itália, e regressou à Grécia depois da queda dos coronéis.

Nas últimas décadas da vida foi amplamente homenageado e, em 1987, foi eleito membro da Academia de Atenas. Morreu a 4 de agosto de 1991 em Ploumitsa, no campo da Lacónia onde nascera, e está ali sepultado, sob a montanha sobre a qual escrevera toda a vida.

A obra

Vrettakos publicou mais de vinte coletâneas de poesia, além de romances e ensaios, e os seus Τα ποιήματα (Os poemas) reunidos enchem vários volumes. No início, sob a influência dos simbolistas e de Palamas, escreveu poemas longos e retóricos; a guerra e a ocupação despojaram a sua linguagem. A partir de Ο Ταΰγετος και η σιωπή (O Taígeto e o silêncio, 1949) encontrou a voz que as pessoas conhecem: versos curtos, imagens concretas, sol, neve na montanha, oliveiras, pássaros, as mãos de uma mãe, e uma fé na bondade humana que sobreviveu a tudo o que vira. Os críticos chamaram-lhe o poeta da luz; ele dizia de si próprio que era um homem a quem fora dada a poesia para ter algo de que viver.

Os seus temas recorrentes são três. A paisagem da Lacónia, sobretudo o Taígeto, que trata como uma presença viva, quase um pai ou uma mãe. A mãe, a quem dedicou alguns dos seus poemas mais ternos. E a paz: nas décadas da Guerra Fria escreveu constantemente contra a guerra e a bomba atómica, e Οδύνη (Dor, 1969), escrito no exílio, é um longo lamento por uma Grécia ferida. As obras tardias são as mais amplas: Ο Προμηθέας ή το παιχνίδι μιας μέρας (Prometeu, ou o jogo de um dia, 1978) é um poema dramático sobre o Titã que amava a humanidade, e Λειτουργία κάτω από την Ακρόπολη (Liturgia sob a Acrópole, 1981) é um poema-cantata em que o poeta celebra a Grécia e a humanidade como numa espécie de ofício religioso. A sua prosa inclui Το αγρίμι (O bicho bravo) e ensaios sobre Palamas e sobre a poesia.

O legado na Grécia de hoje

Vrettakos é um poeta de manual escolar no melhor sentido: poemas curtos seus aparecem no Ανθολόγιο do ensino básico e nos livros de leitura do ginásio, e gerações de alunos aprenderam de cor versos seus sobre o sol, a mãe e a paz. Vários poemas foram musicados por compositores gregos e são cantados nas festas escolares. Em Esparta há uma rua com o seu nome, e a sua aldeia de Krokees e o lugarejo de Ploumitsa, onde a sua sepultura fica no meio dos olivais, são os sítios a visitar para quem quer ver a paisagem por trás dos poemas. A Academia de Atenas, que o elegeu em 1987, guarda o seu arquivo. Um aprendente pode começar pelo poema que abre com «Αν δε μου 'δινες την ποίηση, Κύριε» (Se não me tivesses dado a poesia, Senhor), um dos versos mais citados da poesia grega moderna, e pelos poemas curtos sobre o Taígeto, que usam o grego mais simples que existe.

Sabia que…?

  • A sua primeira coletânea foi publicada em 1929, quando tinha dezassete anos, o ano em que chegou a Atenas vindo da Lacónia.
  • Passou parte da ditadura de 1967–74 exilado na Suíça e em Itália, e escreveu lá alguns dos seus poemas tardios mais conhecidos.
  • Foi eleito para a Academia de Atenas em 1987, quatro anos antes de morrer.
  • Morreu no mesmo recanto da Lacónia onde nascera, sob o monte Taígeto, a montanha que aparece nos seus poemas durante sessenta anos.

Obras principais

Título gregoTítuloAno
Κάτω από σκιές και φώταSob sombras e luzes1929
33 ημέρες33 dias1945
Ο Ταΰγετος και η σιωπήO Taígeto e o silêncio1949
ΟδύνηDor1969
Ο Προμηθέας ή το παιχνίδι μιας μέραςPrometeu, ou o jogo de um dia1978
Λειτουργία κάτω από την ΑκρόποληLiturgia sob a Acrópole1981

Uma frase para reter

Αν δε μου 'δινες την ποίηση, Κύριε, / δε θα 'χα τίποτα για να ζήσω.

An de mou 'dines tin poiisi, Kyrie, / de tha 'cha tipota gia na ziso.

Se não me tivesses dado a poesia, Senhor, / eu não teria nada de que viver.

Αν δε μου 'δινες την ποίηση, Κύριε (poem)
A2

Ler sobre Nikiforos Vrettakos em grego (A2)

Palavras do texto

  • aldeia
  • montanha
  • luz
  • mãe
  • amor
  • paz
  • língua
  • quente, caloroso

Teste-se: 4 palavras desta página

1 / 4

O que significa esta palavra?

Quer aprender grego?Começar o grego

Outros do nível A2

Grécia moderna · PoetaKonstantinos Kaváfis1863 – 1933Grécia moderna · PoetaYannis Ritsos1909 – 1990Grécia moderna · Romancista (literatura infantil)Penélope Delta1874 – 1941Antiguidade · Poeta épicoHomeroc. 8th century BCGrécia moderna · RomancistaNikos Kazantzakis1883 – 1957Antiguidade · Filósofo cínicoDiógenes de Sinopec. 412 BC – 323 BCAntiguidade · Filósofo e matemáticoTales de Miletoc. 624 BC – c. 546 BCAntiguidade · Filósofo e matemáticoPitágorasc. 570 BC – c. 495 BCRenascimento · PintorEl Greco1541 – 1614Grécia moderna · PintorNikolaos Gyzis1842 – 1901Grécia moderna · SopranoMaria Callas1923 – 1977Grécia moderna · CompositorManos Hadjidakis1925 – 1994Grécia moderna · AtorThanasis Vengos1927 – 2011Grécia moderna · PoetaGeorgios Drosinis1859 – 1951Grécia moderna · Cantor, tocador de liraNikos Xylouris1936 – 1980Grécia moderna · MédicoGeorgios Papanicolau1883 – 1962Grécia moderna · Sacerdote e combatente de 1821Papaflessasc. 1788 – 1825Grécia moderna · Poeta satíricoGeorgios Souris1853 – 1919Grécia moderna · EscultorYannoulis Chalepas1851 – 1938Grécia moderna · PintorAlekos Fassianos1935 – 2022Grécia moderna · CompositorSpyridon Samaras1861 – 1917Grécia moderna · Cantora de rebetikoSotiria Bellou1921 – 1997Grécia moderna · Cantora de rebetikoMarika Ninou1922 – 1957Grécia moderna · Virtuoso do bouzouki, compositorManolis Chiotis1921 – 1970Grécia moderna · AtrizKatina Paxinou1900 – 1973Grécia moderna · Cantora de rebéticoRosa Eskenazic. 1895 – 1980Grécia moderna · AtorManos Katrakis1908 – 1984Grécia moderna · PintorDimitris Mytaras1934 – 2017Grécia moderna · CompositorManos Loizos1937 – 1982Grécia moderna · Cantor de laïkóDimitris Mitropanos1948 – 2012Grécia moderna · General de 1821Odysseas Androutsosc. 1790 – 1825Grécia moderna · Líder da Filikí EteríaAlexandre Ypsilantis1792 – 1828Grécia moderna · FotógrafaNelly's (Elli Souyioultzoglou-Seraidari)1899 – 1998Grécia moderna · Mezzo-sopranoAgnes Baltsa1944Grécia moderna · Intérprete de lieder e beneméritaAlexandra Trianti1896/1901 – 1977Grécia moderna · Ator · RealizadorAlekos Alexandrakis1928 – 2005Antiguidade · Poeta líricoAlceu de MitileneGrécia moderna · CantoraAlkistis Protopsalti1954Grécia moderna · Cantora · compositoraAmanda TenfjordAntiguidade · Poeta líricoAnacreontec. 570 BCE – c. 485 BCEGrécia moderna · Romancista e jornalistaAndreas Frangias1921 – 2002Grécia moderna · Cantora · compositoraAndromacheGrécia moderna · CantoraAnna Vissi1957Grécia moderna · Poeta · EditorAntonis Fostieris1953Antiguidade · Poeta · EpigramatistaÂnite de TegeiaAntiguidade · Poeta épico · EruditoApolónio de RodesAntiguidade · Poeta lírico arcaicoArquílocoGrécia moderna · RomancistaChristos Chomenidis1966Grécia moderna · ContistaChristos Ikonomou1970Grécia moderna · Cantora · intérprete de musicaisDemy1991Grécia moderna · CantoraDespina Vandi1969Grécia moderna · Cantora · compositoraDimitra Galani1952Grécia moderna · Dramaturgo · TradutorDimitris Dimitriadis1944Grécia moderna · CantautorDionysis Savvopoulos1944 – 2025Grécia moderna · Cantora · canção e poesiaEleftheria Arvanitaki1957Grécia moderna · CantoraEleftheria Eleftheriou1989Grécia moderna · Cantora popElena Tsagrinou1994Grécia moderna · CantoraEleni Foureira1987Grécia moderna · Cantora · canção grega e repertório internacionalElli Paspala1957Grécia moderna · Romancista · MarionetistaEvgenia Fakinou1945Grécia moderna · Cantora · CompositoraGianna Terzi1980Grécia moderna · BasquetebolistaGiannis Antetokounmpo1994Grécia moderna · Compositor · MaestroGiannis Markopoulos1939 – 2023Grécia moderna · Pianista clássicaGina Bachauer1910 – 1976Grécia moderna · Cantor · guitarristaGeorge Dalaras1949Grécia moderna · EscultorGiorgos Zongolopoulos1903 – 2004Grécia moderna · CantoraGlykeria1953Grécia moderna · Cantora · compositoraHaris Alexiou1950Grécia moderna · Cantora popHelena Paparizou1982Grécia moderna · Poeta e libretistaIoulita IliopoulouAntiguidade · PoetaErinaGrécia moderna · CantoraIvi Adamou1993Grécia moderna · Cantora pop · laïkoKaiti Garbi1961Grécia moderna · Cantora · compositoraKaterine Duska1989Grécia moderna · Poeta e escritor viajanteKostas Ouranis1890 – 1953Grécia moderna · Compositora · pianistaLena Platonos1951Grécia moderna · Cantora · compositoraMaria Elena Kyriakou1984Grécia moderna · TenistaMaria Sakkari1995Grécia moderna · Cantora · produtoraMarina Satti1986Grécia moderna · CantoraMarinella1938 – 2026Grécia moderna · RomancistaMaro Douka1947Grécia moderna · Cantora · canção grega contemporâneaMelina Kana1966Grécia moderna · Poeta e letristaMichalis Ganas1944 – 2024Grécia moderna · Compositor · PianistaMimis Plessas1924 – 2024Grécia moderna · CantoraNatassa Bofiliou1983Grécia moderna · Atriz · argumentistaNia Vardalos1962Grécia moderna · Escritor e ensaístaNikos Dimou1935Grécia moderna · PintorNikos Nikolaou1909 – 1986Grécia moderna · Cantautor · ProdutorNikos Papazoglou1948 – 2011Grécia moderna · Poeta e ilustradoraPavlina Pampoudi1948Grécia moderna · Pianista e compositoraRena Kyriakou1917 – 1994Grécia moderna · Cantora · bailarinaSilia Kapsis2006Grécia moderna · Cantautor · GuitarristaSokratis Malamas1957Grécia moderna · Compositor · LetristaStavros Kougioumtzis1932 – 2005Grécia moderna · Compositor e maestroStavros Xarchakos1939Grécia moderna · CantoraTamta1981Grécia moderna · Soprano · Ópera e cinemaTeresa Stratas1938Grécia moderna · Pintora · cronista visualThalia Flora-Karavia1871 – 1960Grécia moderna · Compositor · CantorThanasis Papakonstantinou1959Antiguidade · Poeta bucólicoTeócritoGrécia moderna · CantoraVicky Leandros1952Grécia moderna · Compositor · teclistaYanni1954

Todas as personalidades →