Μαργαρίτα Λυμπεράκη

Η Λυμπεράκη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1919. Μεγάλωσε στην Αθήνα του Μεσοπολέμου, όταν οι οικογένειες περνούσαν ακόμη το καλοκαίρι σε εξοχικά σπίτια με μεγάλους κήπους στα χωριά βόρεια της πόλης, έναν κόσμο που θα έτρεφε το πιο γνωστό της βιβλίο. Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, αλλά το πραγματικό της ενδιαφέρον ήταν η λογοτεχνία, και άρχισε να γράφει νέα. Παντρεύτηκε τον Γιώργο Καραπάνο, και το 1946 γεννήθηκε η κόρη τους Μαργαρίτα, που θα γινόταν η μυθιστοριογράφος Μαργαρίτα Καραπάνου, συγγραφέας του βιβλίου Η Κασσάνδρα και ο λύκος. Ο γάμος δεν κράτησε.

Το πρώτο της μυθιστόρημα, Τα δέντρα, κυκλοφόρησε το 1945, και το δεύτερο, Τα ψάθινα καπέλα, το 1946, όταν ήταν είκοσι επτά χρονών. Γνώρισε αμέσως επιτυχία, και ακολούθησε μια γαλλική μετάφραση που έκανε το όνομά της γνωστό στο Παρίσι. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1940 έζησε για μεγάλα διαστήματα στη Γαλλία, πηγαινοερχόμενη ανάμεσα στο Παρίσι και την Αθήνα. Εκεί στράφηκε όλο και περισσότερο στο θέατρο, γράφοντας έργα, αρκετά από αυτά στα γαλλικά, εμπνευσμένα από τον ελληνικό μύθο και την τελετουργία. Δούλεψε και για τον κινηματογράφο: μαζί με τον Αμερικανό σκηνοθέτη Ζιλ Ντασέν έγραψε τη Φαίδρα (1962), μια σύγχρονη εκδοχή του αρχαίου μύθου με πρωταγωνίστρια τη Μελίνα Μερκούρη. Επέστρεψε στο μυθιστόρημα με Το μυστήριο (1976). Πέθανε στην Αθήνα το 2001.

Τα ψάθινα καπέλα ακολουθούν τρεις αδελφές, τη Μαρία, την Κατερίνα και την Ινφάντα, σε τρία καλοκαίρια στο οικογενειακό τους σπίτι στην Κηφισιά, που τα χρόνια πριν από τον πόλεμο ήταν ακόμη τόπος με χωράφια, κήπους και πεύκα βόρεια της Αθήνας. Την ιστορία την αφηγείται η Κατερίνα, η μεσαία αδελφή. Κάθε αδελφή έχει τον δικό της χαρακτήρα και τον δικό της δρόμο: η μία έλκεται από τον έρωτα και τον γάμο, η άλλη ονειρεύεται μια πιο μεγάλη ζωή, η τρίτη κρατά την περηφάνια της και την απόστασή της από τα αγόρια που την ερωτεύονται. Γύρω τους κινούνται οι μεγάλοι της οικογένειας, οι γείτονες και οι νέοι της περιοχής. Τίποτα δραματικό δεν συμβαίνει, και όλα συμβαίνουν: τα κορίτσια μεγαλώνουν, και κάθε καλοκαίρι τα αλλάζει.

Αυτό που έκανε το βιβλίο τόσο αγαπητό ήταν ο τόνος του: ανάλαφρος, αισθησιακός, γεμάτος ήλιο, φρούτα, ζέστη και μυρωδιές του κήπου, αλλά με ένα υπόγειο ρεύμα θλίψης για το πέρασμα του χρόνου. Ήταν από τα πρώτα ελληνικά μυθιστορήματα που έδωσαν στις νέες γυναίκες τη δική τους εσωτερική ζωή, τις επιθυμίες και τις αμφιβολίες τους, χωρίς ηθικολογία. Ο άλλος Αλέξανδρος (1950), πιο σκοτεινός και πιο πειραματικός, μιλά για μια διχασμένη οικογένεια και για παιδιά που μεγαλώνουν στη σκιά της. Τα μεταγενέστερα θεατρικά της στράφηκαν στον μύθο και στο τελετουργικό θέατρο.

Τα ψάθινα καπέλα δεν έπαψαν ποτέ να κυκλοφορούν στην Ελλάδα. Τα διαβάζουν έφηβοι και ενήλικες, μεταφέρθηκαν στην ελληνική τηλεόραση, και η εικόνα τριών αδελφών με ψάθινα καπέλα σε έναν καλοκαιρινό κήπο έχει γίνει μέρος της ελληνικής μνήμης. Για όποιον μαθαίνει ελληνικά, είναι από τα καλύτερα πρώτα μυθιστορήματα: οι προτάσεις του είναι καθαρές, και ο κόσμος του, με το καλοκαίρι, την οικογένεια και τον πρώτο έρωτα, θέλει λίγη εξήγηση. Οι γειτονιές της Κηφισιάς, με τις παλιές βίλες και τους σκιερούς δρόμους, δίνουν ακόμη μια ιδέα του σκηνικού. Μέρος της κληρονομιάς είναι και η ιστορία μάνας και κόρης: η Μαργαρίτα Καραπάνου έγινε η ίδια σημαντική μυθιστοριογράφος.

• Έγραψε Τα ψάθινα καπέλα στα είκοσι επτά της, αμέσως μετά το τέλος της Γερμανικής Κατοχής.
• Η κόρη της, Μαργαρίτα Καραπάνου, έγινε κι αυτή γνωστή μυθιστοριογράφος.
• Έγραψε το σενάριο της Φαίδρας (1962) μαζί με τον Ζιλ Ντασέν, τον σύζυγο της Μελίνας Μερκούρη.
• Αρκετά θεατρικά της γράφτηκαν στα γαλλικά, στα πολλά χρόνια που έζησε στο Παρίσι.