Νίκος Καββαδίας

Ο Καββαδίας γεννήθηκε στις 11 Ιανουαρίου 1910 σε μια μικρή πόλη κοντά στο Χαρμπίν της Μαντζουρίας, όπου ο πατέρας του, Κεφαλονίτης, είχε εμπορική επιχείρηση που προμήθευε τον ρωσικό στρατό. Η οικογένεια επέστρεψε στην Ελλάδα το 1914, έζησε στο Αργοστόλι της Κεφαλονιάς και εγκαταστάθηκε στον Πειραιά το 1921. Το αγόρι μεγάλωσε στο μεγάλο λιμάνι, ανάμεσα σε καράβια και ναυτικούς, και άρχισε να δημοσιεύει ποιήματα σε περιοδικά το 1928 με το ψευδώνυμο Πέτρος Βαλχάλας. Ήθελε να σπουδάσει ιατρική, όμως η αρρώστια και ο θάνατος του πατέρα του τον ανάγκασαν να δουλέψει, πρώτα σε ναυτιλιακό γραφείο και έπειτα, από το 1929, στη θάλασσα ως ναύτης καταστρώματος.

Το 1939 πήρε το δίπλωμα του ραδιοτηλεγραφητή, και αυτή ήταν η δουλειά του για την υπόλοιπη ζωή του: ο ασυρματιστής, μόνος στον θάλαμο του ασυρμάτου, να χτυπά μηνύματα σε φορτηγά και επιβατηγά πλοία ανάμεσα στον Πειραιά, την Ερυθρά Θάλασσα, τον Ινδικό Ωκεανό, την Αμερική και την Άπω Ανατολή. Πολέμησε στο αλβανικό μέτωπο το 1940–41, πέρασε την Κατοχή στην Αθήνα, όπου πήρε μέρος στην Αντίσταση, και ξαναβγήκε στη θάλασσα το 1944. Το τελευταίο του ταξίδι τελείωσε στα τέλη του 1974.

Δεν παντρεύτηκε ποτέ και, ανάμεσα στα ταξίδια, ζούσε με την οικογένεια της αδελφής του στην Αθήνα. Κοντός, φαλακρός και πράος, ήταν γνωστός στους φίλους του ως «Μαραμπού», από το πρώτο του βιβλίο, ή «ο Κόλιας». Πέθανε ξαφνικά από εγκεφαλικό στην Αθήνα στις 10 Φεβρουαρίου 1975, λίγες εβδομάδες πριν κυκλοφορήσει η τρίτη του συλλογή.

Ο Καββαδίας εξέδωσε όσο ζούσε μόνο τρία ποιητικά βιβλία, και το καθένα είναι σύντομο. Το Μαραμπού (1933), που πήρε το όνομά του από έναν άσχημο αφρικανικό πελαργό, είναι μια πινακοθήκη από ναύτες, θερμαστές, λιμάνια και εξωτικά τατουάζ, γραμμένη σε ομοιοκατάληκτα τετράστιχα με δυνατό, κυματιστό ρυθμό: ένας θερμαστής από το Τζιμπουτί που πεθαίνει από το πάθος του, ένα μαχαίρι αγορασμένο στο Αλγέρι, το Κούρο Σίβο, το ζεστό ρεύμα της Ιαπωνίας. Το Πούσι (1947) είναι πιο σκοτεινό και πιο πυκνό, σφραγισμένο από τον πόλεμο και τα χρόνια σε επικίνδυνες θάλασσες: το ποίημα «Θεσσαλονίκη», γραμμένο σε νυχτερινή βάρδια, θυμάται μια χαμένη αγάπη στον τόπο του· το «Federico García Lorca» θρηνεί τον δολοφονημένο Ισπανό ποιητή. Το Τραβέρσο (1975) συγκεντρώνει τα τελευταία ποιήματα. Σε όλα η θάλασσα δεν είναι διακοπές αλλά δουλειά, φυλακή και μοίρα, και ο ναυτικός ξέρει ότι δεν θα νιώσει ποτέ πια σπίτι του στη στεριά.

Το μοναδικό του μυθιστόρημα, Η βάρδια (1954), παρακολουθεί μια νύχτα στη γέφυρα ενός σκουριασμένου φορτηγού στη Θάλασσα της Κίνας, όπου οι άντρες φυλάνε βάρδια και μιλούν, στη ναυτική αργκό, για γυναίκες, αρρώστιες, θάνατο και τα λιμάνια που άφησαν πίσω τους· σήμερα θεωρείται ένα από τα ωραιότερα ελληνικά μυθιστορήματα του αιώνα. Άφησε επίσης μερικά σύντομα πεζά. Η γλώσσα του ανακατεύει ναυτικούς και ξένους όρους, τοπωνύμια από πέντε ηπείρους και τον απλό λόγο του πληρώματος, κάτι που κάνει τα ποιήματά του ασυνήθιστα απτά: μυρίζεις το λάδι της μηχανής και την ομίχλη. Οι περίφημοι στίχοι του «Mal du départ», για τον ιδανικό κι ανάξιο εραστή των μακρινών ταξιδιών, συνοψίζουν όλη του τη ζωή.

Ο δρόμος προς τον Καββαδία περνά από τα τραγούδια. Ο δίσκος του Θάνου Μικρούτσικου Ο Σταυρός του Νότου (1979), με τη φωνή του Γιάννη Κούτρα και άλλων, έκανε τη «Θεσσαλονίκη», το «Kuro Siwo», τον «Ένας νέγρος θερμαστής από το Τζιμπουτί» και το «Mal du départ» τραγούδια που ακούγονται σε κάθε ελληνική παρέα όπου κάποιος κρατά κιθάρα· ένας δεύτερος δίσκος, Γραμμές των οριζόντων, ακολούθησε το 1991. Τα ποιήματά του βρίσκονται στα σχολικά ανθολόγια, η «Θεσσαλονίκη» είναι από τα πιο γνωστά τραγούδια για την πόλη, και Η βάρδια έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Η Κεφαλονιά και ο Πειραιάς τον διεκδικούν και οι δύο ως ποιητή τους, και το εμπορικό ναυτικό, του οποίου τους ασυρματιστές έκανε αθάνατους, τον θεωρεί δικό του άνθρωπο.

• Γεννήθηκε στη Μαντζουρία, σε μια πόλη κοντά στο Χαρμπίν, όπου ο Κεφαλονίτης πατέρας του προμήθευε εμπορεύματα στον ρωσικό στρατό.
• Από το 1939 ως το 1974 δούλεψε ως ασυρματιστής πλοίων· η ποίηση γραφόταν στον θάλαμο του ασυρμάτου, ανάμεσα στα μηνύματα.
• Η τρίτη και τελευταία του συλλογή, το Τραβέρσο, κυκλοφόρησε το 1975, λίγες εβδομάδες μετά τον θάνατό του.
• Ο δίσκος Ο Σταυρός του Νότου (1979), με τα μελοποιημένα ποιήματά του, είναι από τους δίσκους με τις μεγαλύτερες πωλήσεις στην ιστορία της ελληνικής μουσικής.