Ιπποκράτης

Ο Ιπποκράτης γεννήθηκε στην Κω, ένα νησί απέναντι από τα παράλια της Μικράς Ασίας, γύρω στο 460 π.Χ., στη γενιά των Ασκληπιαδών, μια οικογένεια γιατρών που καυχιόταν ότι κατάγεται από τον θεραπευτή θεό Ασκληπιό. Έμαθε την ιατρική από τον πατέρα του, τον Ηρακλείδη, και τη δίδαξε με τη σειρά του, δεχόμενος, όπως λέγεται, μαθητές έξω από την οικογένεια με αμοιβή, κάτι καινούργιο. Ο Πλάτων, που έγραφε όσο ζούσε ακόμη, αναφέρει τον «Ιπποκράτη τον Κώο, τον Ασκληπιάδη» ως αυτονόητο παράδειγμα διάσημου γιατρού, και ο Αριστοτέλης τον αποκαλεί «τον μέγα Ιπποκράτη»· αυτές οι δύο αναφορές είναι σχεδόν ό,τι ξέρουμε με βεβαιότητα.

Μεταγενέστερες βιογραφίες, γραμμένες αιώνες μετά τον θάνατό του, συμπληρώνουν τα υπόλοιπα: ότι ταξίδεψε πολύ στη Θράκη, τη Θεσσαλία, τη Μακεδονία και τα νησιά, θεραπεύοντας ασθενείς και διδάσκοντας· ότι αρνήθηκε μια πρόσκληση του βασιλιά των Περσών· ότι τον κάλεσαν στην Αθήνα την εποχή του λοιμού· ότι δίδασκε κάτω από έναν πλάτανο στην πόλη της Κω. Ένα μέρος είναι θρύλος. Βέβαιο είναι ότι πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής του στην ηπειρωτική Ελλάδα και πέθανε στη Λάρισα της Θεσσαλίας σε βαθιά γεράματα, γύρω στο 370 π.Χ.

Στα ελληνικά λέγεται Ιπποκράτης, στα αγγλικά Hippocrates, στα γαλλικά Hippocrate. Το ιερό του Ασκληπιού στην Κω, το Ασκληπιείο, στα ερείπια του οποίου περπατούν σήμερα οι επισκέπτες, χτίστηκε μετά τον θάνατό του, τον 4ο και τον 3ο αιώνα π.Χ., εν μέρει προς τιμήν του.

Περίπου εξήντα ιατρικές πραγματείες στην ιωνική διάλεκτο έχουν φτάσει ως εμάς με το όνομά του, η Ιπποκρατική Συλλογή. Οι μελετητές συμφωνούν ότι γράφτηκαν από πολλούς συγγραφείς της σχολής του σε διάστημα πάνω από έναν αιώνα, και κανείς δεν μπορεί να πει ποιες, αν υπάρχουν τέτοιες, είναι του ίδιου του Ιπποκράτη. Αυτό που τις ενώνει είναι μια μέθοδος. Το «Περί ιερής νούσου» υποστηρίζει ότι η επιληψία δεν είναι πιο θεϊκή από οποιαδήποτε άλλη αρρώστια και έχει αιτία μέσα στο σώμα. Το «Περί αέρων, υδάτων, τόπων» συνδέει την αρρώστια με το κλίμα, το νερό και την εποχή, η αρχή της περιβαλλοντικής ιατρικής. Τα επτά βιβλία των «Επιδημιών» καταγράφουν μεμονωμένους ασθενείς μέρα με τη μέρα, με την έντιμη σημείωση ότι πολλοί από αυτούς πέθαναν.

Το «Προγνωστικόν» μαθαίνει στον γιατρό να διαβάζει τα σημάδια του σώματος και να προβλέπει την πορεία μιας αρρώστιας· το λεπτό, μυτερό πρόσωπο του ετοιμοθάνατου λέγεται ακόμη ιπποκρατικό προσωπείο. Η θεωρία ότι η υγεία είναι ισορροπία τεσσάρων χυμών, του αίματος, του φλέγματος, της κίτρινης και της μαύρης χολής, προέρχεται από αυτή τη σχολή και κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή ιατρική για δύο χιλιάδες χρόνια. Οι «Αφορισμοί» συγκεντρώνουν σύντομους κανόνες για την πράξη, αρχίζοντας με το περίφημο «ο βίος βραχύς, η δε τέχνη μακρή».

Και υπάρχει ο «Όρκος»: ο νέος γιατρός ορκίζεται στον Απόλλωνα και στον Ασκληπιό να τιμά τον δάσκαλό του, να χρησιμοποιεί τη θεραπεία για το καλό των αρρώστων, να μη δίνει θανατηφόρο φάρμακο, να κρατά μυστικό ό,τι βλέπει στα σπίτια των ασθενών. Η φράση «ωφελέειν ή μη βλάπτειν», να ωφελείς ή τουλάχιστον να μη βλάπτεις, βρίσκεται στις Επιδημίες· ο Όρκος λέει το ίδιο με δικά του λόγια.

Στην Ελλάδα οι απόφοιτοι της ιατρικής δίνουν ακόμη τον Ιπποκρατικό Όρκο σε σύγχρονη μορφή, και η πρώτη φράση, «Ὄμνυμι Ἀπόλλωνα ἰητρόν», είναι ένα από τα λίγα κομμάτια αρχαίων ελληνικών που αναγνωρίζουν οι περισσότεροι. Στην Κω ο μαθητής μπορεί να καθίσει κάτω από τον Πλάτανο του Ιπποκράτη στην κεντρική πλατεία της πόλης, ένα δέντρο που στην πραγματικότητα είναι μερικών αιώνων αλλά στέκει εκεί όπου η παράδοση τοποθετεί τη διδασκαλία του, και μετά να ανέβει στο Ασκληπιείο με τα τρία του άνδηρα πάνω από τη θάλασσα. Η Κως έχει Διεθνές Ιπποκράτειο Ίδρυμα και μουσείο του Ιπποκράτη, και το άγαλμά του στέκει στην πόλη. Κάθε ελληνική πόλη έχει μια οδό Ιπποκράτους, και η φράση «ιπποκρατικός όρκος» χρησιμοποιείται πολύ πέρα από την ιατρική για κάθε επίσημη επαγγελματική υπόσχεση. Το κείμενο ανάγνωσης επιπέδου C1 του ιστότοπου για τον Ασκληπιό αφηγείται τον μύθο πίσω από την οικογένειά του.

• Ο Πλάτων αναφέρει τον Ιπποκράτη δύο φορές, στον Πρωταγόρα και στον Φαίδρο, πράγμα που τον κάνει ένα από τα ελάχιστα πρόσωπα της εποχής του που μαρτυρούνται από σύγχρονό του.
• Από τις περίπου εξήντα ιπποκρατικές πραγματείες, μάλλον καμία δεν μπορεί να αποδειχθεί ότι είναι του ίδιου του Ιπποκράτη· είναι έργο της σχολής του σε διάστημα πάνω από εκατό χρόνια.
• Ο αρχικός Όρκος απαγορεύει στον γιατρό να χρησιμοποιεί το νυστέρι και αφήνει τη χειρουργική σε «όσους ασκούν αυτή την τέχνη», και ορκίζεται κανείς στον Απόλλωνα, τον Ασκληπιό, την Υγεία και την Πανάκεια.
• Οι σύγχρονες λέξεις «κρίση», «χρόνιος», «διάγνωση» και «επιδημία» είναι όλες αρχαίοι ελληνικοί ιατρικοί όροι που βρίσκονται στα ιπποκρατικά συγγράμματα.