Maria Polydouri

Maria Polydouri werd op 1 april 1902 geboren in Kalamata op de Peloponnesos, als dochter van een leraar letterkunde; het gezin verhuisde met zijn benoemingen mee naar Gytheio en Filiatra. Ze was slim en rusteloos, publiceerde al als scholiere gedichten en werkte op haar zestiende al als klerk bij de prefectuur van Messenië. In 1920 stierven haar beide ouders binnen enkele weken na elkaar. Het jaar daarop liet ze zich overplaatsen naar de prefectuur van Attica in Athene en schreef ze zich in aan de rechtenfaculteit, meer uit ambitie dan uit de wens advocaat te worden.

Op kantoor leerde ze in 1922 een collega kennen, de dichter Kostas Karyotakis. Ze werden verliefd; hij was vijfentwintig, zij twintig. Binnen enkele maanden ontdekte Karyotakis dat hij syfilis had, en hij maakte een eind aan de relatie zonder haar te vertellen waarom. Gekwetst en verbijsterd verloofde Polydouri zich met een advocaat, verbrak de verloving, stopte met haar studie en haar ambtenarenbaan en schreef zich in aan de toneelschool, waar ze kort op het podium stond. In 1926 vertrok ze naar Parijs, waar ze naailes nam en in armoede leefde; daar werd ze ziek van tuberculose.

Ze keerde in 1928 terug naar Athene en werd opgenomen in het sanatorium Sotiria, het grote tbc-ziekenhuis op de hellingen van de Hymettos. In juli van datzelfde jaar schoot Karyotakis zichzelf dood in Preveza. Polydouri, die nooit was opgehouden van hem te houden, goot de rest van haar leven in twee dunne boeken en een dagboek. Ze stierf op 29 april 1930 in een kliniek in Athene, achtentwintig jaar oud.

De twee bundels van Polydouri, Οι τρίλλιες που σβήνουν (De trillers die wegsterven, 1928) en Ηχώ στο χάος (Echo in de chaos, 1929), werden allebei gedrukt terwijl ze in het sanatorium lag, en bijna elk gedicht erin richt zich tot iemand die er niet is: de dode ouders, de verloren geliefde, de dood zelf, die ze beschrijft als een bruidegom die haar komt halen. Het Grieks is demotisch en muzikaal, met regelmatig rijm en metrum, en de toon is een mengeling van jeugdige vervoering en heldere droefheid die geen andere Griekse dichter van de jaren twintig helemaal heeft. Critici uit haar tijd rekenden haar met Karyotakis tot de «generatie van de jaren twintig», dichters van de ontgoocheling na de Klein-Aziatische catastrofe van 1922; maar waar Karyotakis ironisch is, is Polydouri onbeschermd.

Haar beroemdste gedicht, «Μόνο γιατί μ' αγάπησες» (Alleen omdat je van me hield), zet de gewone orde van de liefdespoëzie op zijn kop: ze zingt, zegt ze, niet omdat ze mooi of begaafd is, maar alleen omdat er ooit van haar gehouden werd, en die liefde gaf haar een stem en een reden om te bestaan. Andere bekende gedichten zijn Σ' αγαπώ (Ik hou van je), Γιατί σ' αγάπησα (Omdat ik van je hield) en de gedichten aan Karyotakis na zijn dood. Haar dagboek uit het sanatorium en de prozatekst Ημερολόγιο (Dagboek) laten dezelfde stem horen in eenvoudig proza, zonder sentimentaliteit over ziekte en dood. Na haar dood werden haar gedichten, met onuitgegeven stukken, gebundeld in één deel Άπαντα (Verzameld werk).

Polydouri en Karyotakis zijn het grote gedoemde literaire paar van Griekenland, en hun verhaal is verteld in romans en in televisiedrama. Haar gedichten worden in de literatuurlessen van gymnasium en lyceum naast de zijne gelezen, en «Μόνο γιατί μ' αγάπησες» is meerdere keren op muziek gezet; de gezongen versies staan op elke streamingdienst en zijn de makkelijkste manier om haar te leren kennen. In Kalamata, haar geboortestad, draagt een straat haar naam en staat een borstbeeld van haar in de stad, die haar een eigen zaal wijdt. Het Sotiria-ziekenhuis in Athene, waar ze haar tweede boek schreef, is nog steeds het belangrijkste longziekenhuis van het land. Haar verzamelde gedichten zijn rechtenvrij en gratis online te lezen, wat haar tot een van de eerste dichters maakt die een cursist helemaal kan lezen.

• Zij en Karyotakis leerden elkaar in 1922 als collega's kennen bij de prefectuur van Attica in Athene; beiden waren ambtenaren die na werktijd poëzie schreven.
• Beide bundels verschenen terwijl ze patiënte was in het tbc-sanatorium Sotiria.
• Haar dood op 29 april 1930 kwam minder dan twee jaar na Karyotakis' zelfmoord in Preveza in juli 1928.
• Ze publiceerde al gedichten als scholiere in Kalamata en werkte op haar zestiende als ambtenaar.