Odisseas Elitis

2 Kasım 1911'de Girit'in Kandiye (Iraklion) şehrinde Odisseas Alepudelis adıyla, sabun üretiminden para kazanmış Midillili bir ailenin en küçük çocuğu olarak doğdu. Aile 1914'te Atina'ya taşındı; Ege adaları, hepsinden önce Midilli, yazlarının ve daha sonra şiirlerinin manzarası oldu. Hukuk okudu ama bitirmedi, Fransız sürrealizmini ve ressamları keşfetti ve ilk şiirlerini 1935'te Τα Νέα Γράμματα dergisinde Elitis takma adıyla yayımladı; bu adı aile şirketiyle karıştırılmamak için seçmişti.

1940–41 kışında İtalyan işgaline karşı Arnavutluk cephesinde asteğmen olarak görev yaptı; bu deneyimden Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας (Arnavutluk'un Kayıp Asteğmeni İçin Kahramanca ve Yaslı Şarkı, 1945) doğdu. Savaştan sonra uzun süreler Paris'te yaşadı (1948–52 ve diktatörlük döneminde yeniden 1969–71); orada Picasso, Matisse ve sürrealistlerle dost oldu, ama evi Atina olarak kaldı.

1979 Nobel Ödülü onu hoşlanmadığı bir kamusal figüre dönüştürdü; Atina'da Skufa sokağındaki bir dairede sessizce yaşadı, kolajlar yaptı, Sappho ve Rimbaud'yu çevirdi ve sonuna kadar yayımlamayı sürdürdü. 18 Mart 1996'da Atina'da öldü ve Birinci Mezarlık'a gömüldü.

İlk kitapları Προσανατολισμοί (Yönelimler, 1940) ve Ήλιος ο Πρώτος (Birinci Güneş, 1943), gençlik, deniz ve Ege ışığı üzerine parlak, sürrealist şiirlerdir. Sonra, on dört yıllık bir sessizliğin ardından Το Άξιον Εστί (Layıktır, 1959) geldi: Ortodoks ayini biçiminde, üç bölümlük uzun bir şiir; şairin hayatı, savaş, Alman işgali ve iç savaş burada Yunan dilinin ve manzarasının tarihiyle kaynaşır. En ünlü dizeleri «Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ», «Ένα το χελιδόνι» ve «Ναοί στο σχήμα τ' ουρανού», Mikis Theodorakis şiiri 1964'te Grigoris Bithikotsis'in sesiyle bir oratoryo olarak bestelediğinde Yunanistan'ın en tanınmış şarkıları oldu.

Το Μονόγραμμα (Monogram, 1972), yedi bölümden oluşan tek bir aşk şiiridir; «Θα πενθώ πάντα, μ' ακούς; για σένα» (Hep yas tutacağım, duyuyor musun? senin için) nakaratlı olan şiir budur ve muhtemelen yirminci yüzyılın en çok alıntılanan Yunan aşk şiiridir. Μαρία Νεφέλη (Maria Nefeli, 1978) şair ile 1970'lerin genç bir kadını arasındaki bir diyalogdur; Ο Ήλιος ο Ηλιάτορας (Hükümdar Güneş, 1971) ve Τα Ρω του Έρωτα (Aşkın Ro'ları, 1972) ise bestelenmek üzere yazılmış kısa, şarkı gibi şiirlerdir. Elitis'in Yunancası duyusal ve kesindir: deniz, rüzgâr, taş ve ışık için gündelik sözcükler Bizans ilahilerinden ve Homeros'tan sözcüklerin yanına konur; ortaya hem kadim hem de yeni yıkanmış gibi duran bir dil çıkar.

Elitis'le tanışmak için Theodorakis'in Άξιον Εστί'sini dinleyin: «Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ» ve «Ένα το χελιδόνι» her Theodorakis konserinde ve sayısız gösteride söylenir; Yunanların çoğu ezgileri bilir ama sözlerin bir Nobel şiiri olduğunu hatırlamaz. Theodorakis ayrıca Μικρές Κυκλάδες dizisinden «Του μικρού βοριά» ve «Μαρίνα»yı da besteledi. Το Μονόγραμμα düğünlerde yüksek sesle okunur ve Sevgililer Günü kartlarında alıntılanır. Öğrenciler lisede Elitis okur, özellikle Άξιον Εστί'yi ve kayıp asteğmen üzerine şiiri; Atina, Kandiye ve başka birçok şehirde Οδυσσέα Ελύτη adlı bir sokak vardır. Doğumunun yüzüncü yılı olan 2011, Yunanistan'da Elitis Yılı ilan edildi; şiirlerinin yanı sıra kolajlarının sergileri de açıldı.

• Gerçek soyadı Alepudelis'ti; Elitis takma adının Ελλάδα, ελπίδα, ελευθερία ve Ελένη gibi sevdiği sözcüklerin seslerini bir araya getirdiği söylenir.
• Hiçbir üniversite diplomasını tamamlamadı ve uzun süre düzenli bir işte çalışmadı; aile şirketinden, sonra da kitaplarından geçindi.
• Elitis aynı zamanda bir görsel sanatçıydı: dergi kupürlerinden ve eski gravürlerden yüzlerce kolaj yaptı; bunlar Atina'da ve yurt dışında sergilendi.
• Nobel komitesi 1979'da şiirini, Yunan geleneği zemininde modern insanın özgürlük ve yaratıcılık mücadelesini anlattığı için övdü.