Nelis (Eli Sujuldzoglu-Seraidari)

Eli Sujuldzoglu rođena je 1899. u Ajdinu, gradu u zapadnoj Maloj Aziji s velikom grčkom zajednicom. Njena porodica bila je imućna, i početkom dvadesetih godina otišla je u Drezden u Nemačkoj da studira slikarstvo, a zatim fotografiju, koja je tada postajala moderna umetnost. Dok je bila u inostranstvu, Maloazijska katastrofa 1922. okončala je grčki život u njenom zavičaju; njena porodica je, kao i mnoge druge, došla u Grčku kao izbeglice.

Godine 1924. nastanila se u Atini i ubrzo otvorila sopstveni studio, potpisujući radove imenom Nelly's, od Neli, odmila za Eli. Bila je mlada žena s vlastitim poslom, što je u to vreme bilo retko, i brzo je postala fotografkinja koju su želeli atinsko društvo, umetnici i plesači. Udala se za pijanistu Angelosa Seraidarisa. Tokom tridesetih godina proputovala je celu Grčku, od ostrva do planinskih sela, a grčka država koristila je njene fotografije na plakatima i u publikacijama da privuče turiste.

Godine 1939. otišla je u Njujork da pripremi velike fotomurale grčkog paviljona na Svetskoj izložbi. Izbio je Drugi svetski rat i ostala je u Sjedinjenim Državama, gde je radila kao fotografkinja više od dvadeset pet godina. U Grčku se vratila tek 1966. Godine 1985. poklonila je svoju arhivu i fotoaparate Muzeju Benaki u Atini, a umrla je 1998, u gotovo stotoj godini.

Nelis je fotografisala ljude i mesta, ali njena velika tema bila je sama Grčka, stara i nova. Njene najpoznatije slike su one s Akropolja. Godine 1927. fotografisala je plesačicu Monu Paevu kako se kreće među stubovima Partenona u laganoj, gotovo providnoj haljini; slike su bile hvaljene u inostranstvu i izazvale skandal u Atini, gde su mnogi smatrali da se sveti spomenik ne sme tako koristiti. Fotografisala je i Delfske svečanosti koje su organizovali pesnik Angelos Sikelijanos i njegova supruga Eva Palmer, s glumcima u antičkim kostimima u pozorištu u Delfima.

Njene fotografije grčkog sela – pastiri, žene kod bunara, ribari, ostrvske crkve – brižljivo su komponovane, sa snažnom svetlošću i dubokim senkama. U nekim čuvenim parovima stavila je lice savremenog seljaka pored antičkog kipa, kako bi nagovestila da su Grci njenog vremena direktni potomci starih Grka. Ta ideja odgovarala je ideologiji tog doba, a istoričari je danas kritički razmatraju, ali same slike ostaju lepe.

Njen rad za turističke plakate i za Svetsku izložbu 1939. učinio je njene slike poznatim širom sveta. Mnogo pre Instagrama, Nelis je odlučila kako treba da izgleda fotografija Grčke: sunce, mermer, plavo nebo i dostojanstveni ljudi – vizija koja i danas živi na razglednicama i u reklamama.

Arhiva Nelis, desetine hiljada negativa i otisaka, čuva se u Muzeju Benaki u Atini, koji je organizovao izložbe njenog rada i objavio knjige o njoj. Njene fotografije plesačica na Partenonu i grčkih sela iznova se pojavljuju u knjigama, časopisima i dokumentarcima o dvadesetim i tridesetim godinama. Kada gledate klasičan turistički plakat Grčke, sa stubovima naspram plavog neba, vidite način gledanja koji je ona pomogla da se izmisli. Učenik može da pronađe njene slike na internetu, izabere jednu i opiše je na grčkom: ko je na fotografiji, gde su, šta rade. To je jednostavna vežba i dobar način da se upozna Grčka od pre sto godina.

• Njeno profesionalno ime, Nelly's, potiče od Neli, odmila za njeno ime Eli.
• Njene fotografije plesačice na Partenonu iz 1927. šokirale su mnoge Atinjane.
• Otišla je u Njujork zbog Svetske izložbe 1939. i nije se vratila u Grčku sve do 1966.
• Doživela je gotovo sto godina.