Nana Mouskouri

Ioanna Mouschouri, door iedereen Nana genoemd, werd geboren op 13 oktober 1934 in Chania op Kreta. Toen ze drie was verhuisde het gezin naar Athene, waar haar vader als filmoperateur in een bioscoop werkte; de kinderen groeiden op achter het doek, met buiten de Bezetting en daarna de Burgeroorlog. Ze studeerde enkele jaren klassieke zang aan het Conservatorium van Athene en droomde van opera, maar naar eigen zeggen werd ze weggestuurd toen bekend werd dat ze jazz zong in nachtclubs.

De jazzclubs brachten haar bij Manos Hadjidakis, die haar zijn liederen gaf om te zingen. Op het Griekse Liedjesfestival van 1959 en 1960 won ze met liederen van hem, en in 1960 behaalde ze de eerste prijs op het Mediterrane Liedjesfestival in Barcelona. Een Duitse film over Griekenland bezorgde haar «Weiße Rosen aus Athen» (Witte rozen uit Athene, 1961), waarvan in Duitsland meer dan een miljoen exemplaren werden verkocht, en vanaf 1962 woonde ze in Parijs, dat voor de rest van haar loopbaan haar thuisbasis bleef. In 1963 vertegenwoordigde ze Luxemburg op het Eurovisiesongfestival.

In 1966 toerde ze met Harry Belafonte door de Verenigde Staten, vanaf 1968 presenteerde ze in Groot-Brittannië haar eigen televisieserie bij de BBC, en vier decennia lang zong ze in elke grote concertzaal ter wereld. In 1993 werd ze UNICEF-goodwillambassadeur, en van 1994 tot 1999 zat ze voor Griekenland in het Europees Parlement. Een lange afscheidstournee in 2005–2008 bleek niet het einde: ze keerde terug op het podium en gaf nog concerten na haar negentigste verjaardag.

Mouskouri's Griekse repertoire is gebouwd op de liederen van Manos Hadjidakis en via hem op de teksten van Nikos Gatsos: «Χάρτινο το φεγγαράκι» (Maantje van papier), «Κάπου υπάρχει η αγάπη μου» (Ergens bestaat mijn liefde), «Τα παιδιά του Πειραιά» (De kinderen van Piraeus), het lied uit de film Never on Sunday dat in 1961 de Oscar won en dat ze in meerdere talen opnam. Ze zong ook Mikis Theodorakis en traditionele liederen, en haar Griekse albums blijven voor een buitenlander de gemakkelijkste weg om het klassieke Griekse lied van de jaren vijftig en zestig te leren kennen.

In het buitenland werkte ze taal voor taal. In het Duits had ze «Weiße Rosen aus Athen» (1961); in het Frans, waar haar naam iedereen bekend is, «À force de prier» (1963) en «Je chante avec toi Liberté» (1981), het slavenkoor uit Verdi's Nabucco omgevormd tot een hymne aan de vrijheid; in het Engels «Only Love» (1985), dat de tweede plaats in de Britse hitlijsten bereikte, en albums met volksliederen, filmmuziek en gezangen. Ze nam ook op in het Spaans, Italiaans, Portugees, Nederlands, Hebreeuws en Welsh.

Haar stijl veranderde nooit: een zuivere, bijna koorknaapachtige toon, geen vibratotrucs, perfecte dictie en arrangementen die de melodie voorop zetten. Critici noemden het soms te zoet; het publiek niet, en de omvang alleen al van haar catalogus, ruim meer dan tweehonderd albums, kent geen gelijke onder Griekse uitvoerders.

Mouskouri is een levende artieste, dus haar nalatenschap wordt nog geschreven. Voor wie Grieks leert, zijn haar Griekse opnamen van Hadjidakis het beginpunt: «Χάρτινο το φεγγαράκι» en «Τα παιδιά του Πειραιά» worden langzaam gezongen, elk woord is duidelijk en de teksten zijn kort. De Griekse televisie en radio draaien haar nog steeds, en haar afscheidsconcert in 2008 in het Odeon van Herodes Atticus onder de Akropolis was een nationale gebeurtenis. In Chania is ze een gevierde dochter van de stad, en in Frankrijk en Duitsland staat haar naam simpelweg voor het Griekse lied. Haar bril, die ze in de jaren zestig tegen alle adviezen in op het podium weigerde af te zetten, werd zo beroemd dat zo'n bril een even herkenbaar beeld van haar is als haar stem.

• Haar voornaam is Ioanna; Nana is het koosnaampje dat haar familie gebruikte.
• Ze vertegenwoordigde op het Eurovisiesongfestival van 1963 Luxemburg, niet Griekenland, met het Franse lied «À force de prier».
• Ze hield haar bril van het begin af aan op het podium op, tegen het advies van managers die dachten dat die haar carrière zou ruïneren, en hij werd haar handelsmerk.
• In 1993 volgde ze Audrey Hepburn op als UNICEF-goodwillambassadeur, en een jaar later werd ze in het Europees Parlement gekozen.