Spyridon Louis

Spyros Louis werd geboren op 12 januari 1873 in Marousi (Amarousio), toen een boerendorp ten noorden van Athene dat bekendstond om zijn bronwater. Zijn vader verkocht Marousi-water in de stad en de zoon hielp hem het te dragen, en daarom noemt elk verslag hem een waterdrager, al werkte hij ook als boer en had hij in het leger gediend. Een voormalige officier van hem, kolonel Papadiamantopoulos, moedigde hem aan mee te doen aan de selectiewedstrijden voor de marathon die vóór de Spelen werden gehouden.

De eerste moderne Olympische Spelen werden in april 1896 in Athene geopend, en de marathon, een gloednieuw onderdeel dat de Franse geleerde Michel Bréal had voorgesteld ter ere van de legende van de boodschapper die in 490 v.Chr. van Marathon naar Athene rende, werd gelopen op 10 april (29 maart volgens de juliaanse kalender die toen in Griekenland werd gebruikt). Griekenland had niets gewonnen in de atletiek en de hele stad wachtte op de wedstrijd. Louis, 23 jaar oud, haalde in de laatste kilometers de buitenlandse favorieten in en kwam alleen het Panathinaiko-stadion binnen; kroonprins Constantijn en prins George renden de laatste meters naast hem mee, en de menigte riep zijn naam.

Hij ging naar huis in Marousi en deed nooit meer aan een wedstrijd mee. Hij zou de koning om niets meer hebben gevraagd dan een paard en wagen (in een andere versie een ezel) om water te helpen vervoeren, en dat verhaal, waar of niet, is het verhaal dat elke Griek vertelt. In 1936, op 63-jarige leeftijd, werd hij als eregast uitgenodigd voor de Spelen van Berlijn, waar hij de traditionele fustanella droeg en een olijftak uit Olympia overhandigde. Hij stierf in Marousi op 26 maart 1940.

Louis deed één ding, en hij deed het op de ene dag die ertoe deed. De marathon van 1896 was de allereerste die ooit werd gelopen: ongeveer 40 kilometer over onverharde wegen van het dorp Marathon naar het marmeren stadion in Athene, met zeventien deelnemers aan de start, van wie de meesten Grieks. De Fransman Albin Lermusiaux leidde aanvankelijk, daarna de Australiër Edwin Flack, die de 800 en de 1500 meter al had gewonnen. Beiden bezweken in de hitte, en Louis, die naar verluidt in Pikermi was gestopt voor een glas wijn, haalde hen een voor een in. Zijn tijd, 2:58:50, was meer dan zeven minuten sneller dan die van de tweede loper, Charilaos Vasilakos, en negen Grieken eindigden bij de eerste tien, naast de Hongaar Gyula Kellner.

De overwinning betekende veel meer dan sport alleen. Griekenland had zijn schaarse geld gestoken in het doen herleven van de Spelen, buitenlandse atleten hadden de meeste medailles gewonnen, en een Griek die het onderdeel won dat ter ere van een Griekse legende was bedacht, gaf de hele onderneming zin; Pierre de Coubertin, de grondlegger van de Spelen, schreef dat de marathon hun toekomst had veiliggesteld. Louis ontving de zilveren winnaarsmedaille (gouden medailles waren er in 1896 niet), een olijftak en de zilveren beker die Michel Bréal zelf had geschonken. Die Bréal-beker bleef in de familie tot 2012, toen zijn kleinzoon hem in Londen veilde voor het recordbedrag van 541.250 pond; de Stavros Niarchos Foundation kocht hem zodat hij naar huis kon terugkeren, en hij is nu in Athene te zien.

Louis is de reden dat Grieken iedereen die ervandoor stuift een «Λούης» noemen: «έγινε Λούης» (hij werd Louis) betekent dat hij op topsnelheid wegrende, en «τρέχει σαν τον Λούη» wordt gezegd van een snelle loper. Het hoofdstadion van het Olympisch Sportcomplex van Athene in Marousi, waar de Spelen van 2004 werden gehouden, is het Olympisch Stadion «Spyros Louis», zodat zijn naam elke voetbalzaterdag klinkt. In Marousi dragen een straat, een plein en een standbeeld zijn naam, en een boulevard naast het Olympiapark in München heet Spiridon-Louis-Ring. De Bréal-beker die hij won is te zien in het Cultureel Centrum van de Stavros Niarchos Foundation in Athene, en de fustanella die hij in Berlijn droeg wordt bewaard in het Nationaal Historisch Museum. De Marathon van Athene volgt nog elk jaar in november zijn route van Marathon naar het Panathinaiko-stadion.

• In 1896 was er geen gouden medaille: winnaars kregen een zilveren medaille, een diploma en een olijftak, en Louis ontving bovendien de zilveren beker van Michel Bréal.
• Zijn Bréal-beker, in 2012 in Londen verkocht voor 541.250 pond, bracht een recordprijs op voor een olympisch verzamelstuk; sindsdien is hij tentoongesteld in het Akropolismuseum en het Louvre.
• Louis liep na 10 april 1896 nooit meer een wedstrijd.
• Hij is te zien in Leni Riefenstahls film Olympia (1938), in fustanella, met de olijftak die hij in 1936 naar Berlijn bracht.