Teofilos Chadzimichail

Teofilos urodził się około 1870 roku w Warii, wsi tuż pod Mityleną na wyspie Lesbos, w ubogiej rodzinie; jego ojciec miał być szewcem, a dziadek ze strony matki malarzem ikon. Mało chodził do szkoły, był leworęczny i nieśmiały, a od dziecka rysował na wszystkim, co wpadło mu w ręce. Jako młody człowiek wyjechał do Smyrny, gdzie według tradycji pracował przez pewien czas jako odźwierny w greckim konsulacie i zaczął malować.

Około 1897 roku przeprawił się do Grecji kontynentalnej i osiadł w okolicach Wolos i góry Pelion, gdzie pozostał przez jakieś trzydzieści lat. Nie miał prawie nic i żył z malowania: sklepikarz lub rolnik dawał mu jedzenie, trochę pieniędzy albo miejsce do spania, a Teofilos pokrywał ścianę domu, kawiarni czy młyna bitwami, świętymi, pejzażami i portretami. Zawsze nosił fustanellę, plisowaną spódnicę bojowników 1821 roku, a w dni świąteczne urządzał własne widowiska historyczne, przebrany za Aleksandra Wielkiego, z wiejskimi dziećmi jako swoim wojskiem. Wielu ludzi traktowało go jak nieszkodliwego dziwaka.

W 1927 roku wrócił na Lesbos. Tam około 1929 roku odkrył go Stratis Eleftheriadis, urodzony w Mitylenie wydawca i krytyk sztuki, sławny w Paryżu pod nazwiskiem Tériade, który dał mu płótno, farby i zamówienia oraz kupował jego prace. Teofilos zmarł w Warii w marcu 1934 roku, przed paryskimi wystawami, zwieńczonymi wystawą w Luwrze w 1961 roku, które rozsławiły jego nazwisko za granicą.

Teofilos malował to, o czym Grecy śpiewali i opowiadali. Jego ulubionymi tematami byli bohaterowie wojny o niepodległość, Kolokotronis, Atanasios Diakos, Kacandonis i Markos Bocaris, ukazani w fustanelli w środku bitwy, oraz Aleksander Wielki, którego malował wciąż na nowo jako greckiego bohatera ludowego w lśniącym hełmie. Obok nich umieszczał sceny z romansu Ερωτόκριτος (Erotokritos), Adama i Ewę, antycznych bogów oraz zwyczajne życie, które widział wokół siebie: żniwa, rybaków, pasterzy, tancerzy, wesele, piekarza przy piecu, a za nimi wyspy i góry Grecji.

Jego styl nazywa się naiwnym lub ludowym, bo nigdy nie poznał zasad malarstwa akademickiego: brak perspektywy, postacie w płaskich, jaskrawych kolorach, każdy liść i każdy kwiat narysowany osobno i często odręczny podpis wyjaśniający, kto jest kim. A jednak jego wyczucie koloru i kompozycji jest pewne, a jego obrazy mają bezpośredniość bizantyjskich ikon i haftowanych wzorów wiejskiego stroju, które były jego prawdziwymi szkołami. Największym zachowanym dziełem jest zespół malowideł ściennych, które wykonał w 1912 roku w domu Jannisa Kontosa w Anakasii nad Wolos, dziś będącym muzeum. Większość jego malowideł ściennych w Pelionie zabielono wapnem lub przepadła, a to, co mamy dzisiaj, to głównie przenośne prace na płótnie, drewnie i tekturze, które stworzył w ostatnich latach życia dla Tériade'a.

Poświęcono mu dwa muzea. Muzeum Teofilosa w Warii, zbudowane przez Tériade'a i otwarte w 1965 roku nieopodal miejsca urodzenia malarza, przechowuje około 85 jego obrazów; kilka kroków dalej stoi Muzeum Tériade'a, a w Anakasii koło Wolos można zwiedzić dom Kontosa z malowidłami z 1912 roku na ścianach. Sławę zapewnili mu poeci: Odiseas Elitis napisał esej Ο ζωγράφος Θεόφιλος (Malarz Teofilos), a Jorgos Seferis także o nim pisał, obaj w 1947 roku, i po nich Teofilos stał się wzorem rdzennie greckiego sposobu patrzenia. Jego obrazy pojawiają się w podręcznikach szkolnych, na plakatach i znaczkach pocztowych, a jego Aleksander, jego Erotokritos i jego tańczący wieśniacy należą do najbardziej ukochanych obrazów współczesnej Grecji.

• Nigdy nie miał pracowni: większość dzieł jego życia namalowano bezpośrednio na ścianach kawiarni, sklepów, młynów i domów w zamian za jedzenie i nocleg.
• Codziennie nosił fustanellę, a w święta przebierał się za Aleksandra Wielkiego i prowadził wiejskie dzieci do udawanych bitew.
• Jego prace pokazano w paryskim Luwrze w 1961 roku dzięki Tériade'owi, wydawcy Matisse'a i Picassa, który pochodził z tego samego miasta.
• Dom, który pomalował w Anakasii w 1912 roku, wciąż stoi i można go zwiedzać jako muzeum.