Theo Angelopoulos

Angelopoulos lindi në Athinë më 27 prill 1935, djali i një dyqanxhiu. Ishte nëntë vjeç gjatë luftimeve në rrugë të dhjetorit 1944, kur i ati u arrestua dhe familja shkoi ta kërkonte mes të vdekurve; më vonë tha se ato javë i dhanë figurat e gjithë karrierës së tij. Studioi drejtësi në Universitetin e Athinës, kreu shërbimin ushtarak dhe më 1961 shkoi në Paris, fillimisht në Sorbonë e pastaj në shkollën e filmit IDHEC, të cilën e la pasi u grind me mësuesit. U kthye më 1964 dhe shkroi kritikë filmi për të përditshmen e majtë Δημοκρατική Αλλαγή derisa grushti i shtetit i kolonelëve më 1967 e mbylli.

Filmi i tij i parë i gjatë, Αναπαράσταση (Rindërtimi, 1970), i xhiruar bardhezi në një fshat që po shuhej në Epir, fitoi çmimet në festivalin e Selanikut dhe paralajmëroi një kinema të re greke. Gjatë diktaturës dhe pas saj realizoi filmat mbi të cilët mbështetet fama e tij, me një ekip të qëndrueshëm: operatorin Giorgos Arvanitis, skenaristin Tonino Guerra, bashkëpunëtorin e vjetër të Felinit, dhe nga viti 1984 kompozitoren Eleni Karaindrou. Në vitet 1980 dhe 1990 punoi me yje ndërkombëtarë, Marcello Mastroianni, Harvey Keitel, Bruno Ganz, Willem Dafoe, pa e ndryshuar metodën, dhe mblodhi çmimet e mëdha evropiane.

Më 24 janar 2012, ndërsa xhironte Η άλλη θάλασσα (Deti tjetër) në Drapetsona, pranë portit të Pireut, po kalonte një rrugë kur e goditi një motoçikletë; vdiq në spital po atë natë, në moshën shtatëdhjetë e gjashtë vjeç. Filmi nuk u përfundua kurrë.

Stili i Angelopoulosit mund të përshkruhet me një fjali dhe kërkon një jetë për t'u përvetësuar. Plani zgjat minuta, jo sekonda; kamera rrëshqet ngadalë mbi një peizazh shiu, dëbore e mjegulle, nëpër të cilin ecin figura të vogla; një xhirim i vetëm mund të përmbajë disa vjet, me aktorët që ndërrojnë kostumet ndërsa kamera rrotullohet; dialogu është i rrallë dhe ndjenjën e mbart muzika, në filmat e vonë oboja dhe fizarmonika vajtuese e Karaindrou-s. Mjediset janë veriu grek, Selaniku, malet e Epirit, liqenet dhe kufijtë e Maqedonisë.

Tema e tij ishte historia greke ashtu siç e jetuan ata që nuk e bënë. Ο Θίασος (Trupa, 1975), gati katër orë i gjatë, ndjek një trupë aktorësh që përpiqen të vënë në skenë melodramën baritore Γκόλφω ndërsa diktatura e Metaksasit, Pushtimi, Rezistenca dhe Lufta Civile i ndërpresin; u xhirua nën kolonelët dhe doli pas rënies së tyre. Ταξίδι στα Κύθηρα (Udhëtim në Kitera, 1984) sjell nga Bashkimi Sovjetik një komunist të vjetër të mërguar në një vend që nuk e do më. Τοπίο στην ομίχλη (Peizazh në mjegull, 1988) dërgon dy fëmijë me tren në veri për të gjetur një baba që ndoshta nuk ekziston. Το βλέμμα του Οδυσσέα (Vështrimi i Uliksit, 1995, Çmimi i Madh në Kanë) ndjek një regjisor greko-amerikan nëpër Ballkan deri në Sarajevën e rrethuar, në kërkim të filmit të parë të xhiruar ndonjëherë atje. Μια αιωνιότητα και μια μέρα (Përjetësia dhe një ditë, 1998, Palma e Artë) i fal një poeti që po vdes në Selanik një ditë të fundit me një fëmijë rruge shqiptar.

Filloni me Τοπίο στην ομίχλη, më i afrueshmi nga filmat e tij, ose me kolonat zanore të Eleni Karaindrou-s për Vështrimi i Uliksit dhe Përjetësia dhe një ditë, që në Greqi dëgjohen shumë përtej kinemasë; tema nga Ταξίδι στα Κύθηρα njihet menjëherë. Kritikët grekë e votojnë rregullisht Ο Θίασος si filmin më të mirë grek të të gjitha kohërave, dhe ERT i shfaq filmat e tij në përvjetorë. Festivali Ndërkombëtar i Filmit në Selanik, ku fitoi çmimet e para, organizon retrospektiva të veprës së tij, dhe Arkivi Grek i Filmit në Athinë ruan kopjet e tij. Mbiemri αγγελοπουλικός ka hyrë në greqisht për çdo plan të ngadaltë, të mjegullt e të gjatë, i përdorur me admirim e ndonjëherë me një buzëqeshje. Vdekja e tij në një rrugë të Drapetsonës, në mes të një filmi për krizën greke, kujtohet si një nga shënimet më të trishta të atyre viteve.

• Përjetësia dhe një ditë (1998) mbetet i vetmi film grek që ka fituar Palmën e Artë në Kanë.
• Trupa zgjat gati katër orë dhe ka vetëm rreth tetëdhjetë plane; disa xhirime të vetme përfshijnë disa vite historie.
• U përjashtua nga shkolla pariziane e filmit IDHEC pas mosmarrëveshjeve me mësuesit dhe e mësoi zanatin duke parë filma dhe duke shkruar për ta.
• Vdiq më 2012 ndërsa xhironte një film për krizën greke të borxhit, Deti tjetër, që nuk u përfundua kurrë.