Spiridon Marinatos

Marinatos je rođen 17. novembra 1901. (4. novembra po starom kalendaru) u Liksuriju na ostrvu Kefaloniji. Studirao je na Univerzitetu u Atini, a kasnije u Berlinu i Haleu u Nemačkoj; 1919, još kao student, stupio je u Grčku arheološku službu. Poslat je na Krit, gde je 1929. postao efor starina i direktor Muzeja u Iraklionu (do 1937), doma velikih minojskih zbirki. Na Kritu je iskopavao mnoge lokalitete, među njima 1932. Amnisos, staru luku Knososa, gde je pronašao minojsku vilu ukrašenu slikama ljiljana, a u ruševinama sloj plovućca, lakog vulkanskog kamena koji izbacuju erupcije.

Godine 1939. postao je profesor arheologije na Univerzitetu u Atini i iste godine kopao kod Termopila, gde je na malom brežuljku Kolonos pronašao vrhove strela iz poslednjeg otpora Leonide i njegovih Spartanaca 480. godine pre n. e. Posle rata radio je u Meseniji, u oblasti Pilosa, i u Maratonu, a 1955. izabran je za člana Atinske akademije. Godine 1967. započeo je iskopavanje koje je krunisalo njegovu karijeru, u Akrotiriju na Santoriniju. Iste godine pukovnici su preuzeli vlast u Grčkoj, a Marinatos je prihvatio ponudu hunte da vodi arheološku službu kao generalni inspektor, položaj koji je držao do januara 1974. i zbog kog je bio kritikovan. Dana 1. oktobra 1974, radeći u Akrotiriju, pao je sa zida i poginuo. Sahranjen je, kako je želeo, unutar lokaliteta koji je izneo na svetlost dana; 2005. njegov grob je premešten blizu južnog ulaza.

Prva velika Marinatosova ideja potekla je od plovućca iz Amnisosa. U članku objavljenom 1939. u britanskom časopisu Antiquity, „The Volcanic Destruction of Minoan Crete“ (Vulkansko uništenje minojskog Krita), izneo je tezu da je eksplozija vulkana na Teri, oko 110 kilometara severno od Krita, poslala pepeo, zemljotrese i plimske talase na minojske obale i doprinela padu civilizacije Knososa. Teorija ga je proslavila. Danas naučnici datiraju erupciju oko 1600. godine pre n. e., ranije od konačnog pada minojskih palata, pa je veza manje direktna nego što je mislio, ali se erupcija i dalje smatra jednim od velikih događaja egejskog bronzanog doba.

Da bi proverio teoriju, izabrao je Akrotiri na jugu Santorinija, gde su seljaci nailazili na drevne zidove. Od 1967. njegov tim je otkrio bogat grad iz bronzanog doba, zatrpan erupcijom i očuvan pod metrima pepela: ulice, trgove, kuće na dva i tri sprata, posude za skladištenje, nameštaj čiji je oblik sačuvan kao šupljine u pepelu. Za razliku od Pompeje, gotovo da nisu pronađena tela; čini se da su stanovnici pobegli na vreme. Pre svega, zidovi su bili prekriveni slikama: Η Άνοιξη (Proleće), s crvenim ljiljanima i lastama, dva dečaka koji se boksuju, mladi ribar koji drži svoj ulov i dugi minijaturni friz koji prikazuje flotu kako plovi između lučkih gradova. Ove freske promenile su našu sliku o egejskoj umetnosti. Marinatos je rezultate objavljivao iz godine u godinu u svojim izveštajima, Excavations at Thera (Iskopavanja na Teri).

Akrotiri je danas jedan od najposećenijih arheoloških lokaliteta u Grčkoj, zaštićen velikim modernim krovom; šetajući njegovim drevnim ulicama, prolazi se pored Marinatosovog groba, blizu ulaza. Mnoge zidne slike nalaze se u Nacionalnom arheološkom muzeju u Atini i u Muzeju praistorijske Tere u Firi, a freska Proleća s lastama pojavljuje se na posterima, koricama knjiga i suvenirima. Iskopavanje je nastavljeno posle njegove smrti pod vođstvom njegovog kolege Hristosa Dumasa. Posetioci Santorinija često čuju priču, koju su povezivali Marinatos i drugi, da se iza Platonove legende o Atlantidi krije uništenje Tere. U Liksuriju, gde je rođen, pamte ga kao jednog od slavnih sinova Kefalonije.

• Vezu između erupcije Tere i minojskog Krita prvi put je predložio u članku iz 1939.
• Kod Termopila je na brežuljku Kolonos pronašao vrhove strela iz bitke 480. godine pre n. e.
• U Akrotiriju gotovo da nisu pronađeni ljudski ostaci, što ukazuje na to da su stanovnici pobegli pre erupcije.
• Umro je u Akrotiriju 1974. posle pada tokom iskopavanja i sahranjen je unutar lokaliteta.