Pindaros

Pindaros MÖ 518 dolaylarında, Boiotia'da Thebai topraklarındaki bir köy olan Kynoskephalai'de, Sparta'nın Aigeidai soyundan geldiğini öne süren aristokrat bir ailede doğdu. Geleneğe göre müziği ve şiiri Atina'da öğrendi; tarihlendirebildiğimiz en eski odu, onuncu Pythia odu, MÖ 498'de, yaklaşık yirmi yaşındayken genç bir Thessalyalı soylu için yazıldı. O andan itibaren tüm Yunan dünyasında sipariş üzerine çalıştı: tutkusu tek bir kentin değil, bütün Hellas'ın şairi olmaktı.

Kariyeri, Thebai'nin Pers tarafını tuttuğu Pers Savaşları'yla, odlarının özenle ele aldığı bu utançla, ve Sicilya tiranlarının altın çağıyla çakıştı. MÖ 476'da Sicilya'ya gitti ve çağın en zengin hamileri olan Siraküzalı Hieron ile Akragaslı Theron için yazdı; ilk Olympia ve Pythia odlarında onların yarış atlarını ve arabalarını övdü. Egina'nın aristokrat aileleri için sık sık, toplam on bir od yazdı; Libya'daki Kyrene'nin kralı Arkesilaos için de yazdı; kentler ve tapınaklar için ilahiler, paianlar ve dithyramboslar besteledi; bunlardan biri «parlak, menekşe taçlı, ünlü Atina»yı öven bir dithyrambostu ve anlatıldığına göre Atinalılar onu bunun için ödüllendirmiş, Thebaililer ise para cezasına çarptırmıştı.

Tarihlendirilebilen son şiiri, sekizinci Pythia odu, MÖ 446'da Eginalı bir güreşçiyi över ve insanın kırılganlığı üzerine yazdığı en ünlü dizeleri içerir; o sırada yaklaşık yetmiş yaşındaydı. MÖ 438 dolaylarında Argos'ta öldüğü söylenir. Bir yüzyıldan uzun süre sonra, İskender MÖ 335'te Thebai'yi yerle bir ettiğinde, şairin evinin bağışlanmasını emretti.

İskenderiyeli bilginler Pindaros'un şiirini on yedi kitapta düzenledi; dördü eksiksiz günümüze ulaştı: Ἐπίνικοι (Zafer Odları), şenliklere göre Ὀλυμπιόνικοι, Πυθιόνικοι, Νεμεόνικοι ve Ἰσθμιόνικοι olarak gruplanmış kırk beş şiir. Bir zafer odu, galip memleketine döndüğünde genç erkeklerden oluşan bir koro tarafından lir ve aulos eşliğinde seslendirilirdi. Galibi, ailesini ve kentini anar, onlarla bağlantılı bir mite sıçrar ve tanrılar, talih ve şanın kısalığı üzerine özdeyişlerle geri döner. Yapısı üçlüdür, strophe, antistrophe ve epodos, çok karmaşık ölçülerle; dili ise bileşik sıfatlar ve ani geçişlerle yüklü, yüce bir edebi Dor lehçesidir.

Hieron'un yarış atı Pherenikos için yazılan birinci Olympia odu (MÖ 476), ünlü priamel «Ἄριστον μὲν ὕδωρ» (En iyisi sudur, altın ise alev alev yanan bir ateş) ile açılır ve Pelops'un Hippodameia'nın eli için yaptığı araba yarışının öyküsünü anlatır. Rodoslu boksör Diagoras için yazılan yedinci Olympia odunun (MÖ 464) Lindos'taki Athena tapınağına altın harflerle kazındığı söylenir. İkinci Pythia odu «γένοι' οἷος ἐσσὶ μαθών» (öğrendikten sonra ne isen o ol) buyruğuyla biter; sekizinci Pythia odu (MÖ 446) ise bizim bir günlük yaratıklar, bir gölgenin düşü olduğumuz, ta ki tanrı vergisi bir parıltı üzerimize düşene dek, düşüncesiyle.

Pindaros'un konusu ἀρετά'dır, kanla miras alınan ve eylemle kanıtlanan üstünlük, ve şairin onu ölümsüz kılma gücü; kendi sanatından hiçbir Yunan şairinin erişemediği bir özgüvenle söz eder: gevezelik eden kargalar arasında bir kartal.

Pindaros, od kavramını iki bin beş yüz yıl boyunca biçimlendirdi: Horatius, onunla yarışmaya kalkanın balmumundan kanatlarla uçtuğunu söyleyerek uyarıyordu; Ronsard, Cowley ve Hölderlin onu taklit edip çevirdi, ve «Pindarik» hâlâ yüce, düzensiz ve esinli anlamına gelir. Yunanistan'da dizeleri dile geçmiştir: «Άριστον μεν ύδωρ» suyun övüldüğü her yerde, çeşmelerde ve çevre üzerine konuşmalarda alıntılanır; «σκιάς όναρ άνθρωπος» ise yaşamın kısalığı için kullanılan bilgince deyimdir. Yeniden canlandırılan Olimpiyat Oyunları Olympia odlarını kamusal yaşama geri getirdi: dizeleri olimpiyat törenlerinde okunur ve lisede kullanılan arkaik lirik şiir okul antolojilerinde basılır. Thebai'yi ziyaret edenler 2016'da yeniden açılan kentin arkeoloji müzesini görebilir; Atina'da ise Kolonaki'deki bir sokak onun adını taşır. Sitenin ilk modern maraton galibi Spyros Louis üzerine sayfası, bu sayfanın doğal tamamlayıcısıdır.

• Büyük İskender MÖ 335'te Thebai'yi yıktığında yalnızca tapınakları ve yüz yıl önce ölmüş olan Pindaros'un evini bağışladı.
• Rodosluların onun yedinci Olympia odunu Lindos'taki Athena tapınağına altın harflerle kazıdığı söylenir.
• Atina'yı «menekşe taçlı» diye övmesi, rivayete göre, ona Thebaili hemşerilerinden para cezası, minnettar Atinalılardan ise bir heykel kazandırdı.
• Şiirinin on yedi kitabından yalnızca dördü eksiksiz günümüze ulaştı; geri kalanın büyük bölümü yirminci yüzyılda Mısır papirüslerinden kurtarıldı.