Adamantios Korais

Korais 27 Nisan 1748'de İzmir'de, Sakızlı bir tüccarın oğlu olarak doğdu. Babası onu ticarete yönlendirmek istiyordu ve 1771'de firmanın temsilcisi olarak Amsterdam'a gönderdi; genç adam orada altı yılı satış yapmak yerine dil öğrenip kitap okuyarak geçirdi ve iş battı. İzmir'e dönüp Osmanlı yönetimi altında yaşamamaya karar verince ailesini tıp okumasına izin vermeye ikna etti. 1782'den 1788'e kadar Montpellier'de okudu ve diplomasını üstün başarıyla aldı; Mayıs 1788'de, Devrim'den bir yıl önce Paris'e taşındı ve Devrim'i penceresinden kaygı ve hayranlıkla izledi.

Hayatının kalan kırk beş yılını Paris'te, yoksul ve bekâr olarak, mütevazı bir dairede sabahın erken saatlerinden itibaren kitapları üzerinde çalışarak geçirdi. Bağımsızlığı yeğleyerek makamları ve onurları geri çevirdi ve 1800'de Hipokrat'la başlayan antik metin edisyonları ve çevirileriyle Fransız bilginler arasında ün kazandı. 1821 Yunan Devrimi onu yetmiş üç yaşında yakaladı; gidemeyecek kadar yaşlı olduğundan yazdı, para topladı ve öğüt verdi, son yıllarının risalelerinde ise Yunanistan'ın ilk valisi Ioannis Kapodistrias'la, onu bir tiran gibi yönetmekle suçlayarak sert biçimde çatıştı. Özgür bir Yunanistan'ın nasıl bir anayasası olması gerektiği konusunda Thomas Jefferson'la yazıştı.

6 Nisan 1833'te Paris'te öldü ve Montparnasse'a gömüldü. 1877'de Yunan devleti naaşını Atina Birinci Mezarlığı'na taşıdı.

Korais'in ömrünü verdiği eser Ἑλληνικὴ Βιβλιοθήκη (Helen Kütüphanesi, 1805–1827) oldu: İsokrates, Plutarkhos, Strabon, Aristoteles'in Politika'sı, Epiktetos ve başkalarını içeren, Rusya'daki Yunan tüccarlar Zosimas kardeşlerce finanse edilen ve Yunanistan'daki okullara ücretsiz gönderilen bir antik yazarlar edisyonu dizisi. Yunanların bunlarda okudukları asıl şey önsözlerdi, yani Προλεγόμενα ya da Αὐτοσχέδιοι στοχασμοί (Doğaçlama Düşünceler); editör bunlarda yurttaşlarına sade bir çağdaş Yunancayla eğitim, özgürlük, ruhban sınıfı, batıl inanç ve her şeyden önce dil hakkında sesleniyordu. Daha önce, Yunanlara Sultan'a itaat etmelerini söyleyen bir Patrikhane risalesine öfkeli bir yanıt olan Ἀδελφικὴ Διδασκαλία (Kardeşçe Öğüt, 1798) ile bir silah çağrısı olan Σάλπισμα πολεμιστήριον (Savaş Borusu, 1801) eserlerini yazmıştı; 1803'te Paris'teki bir bilim derneğinde Yunanistan'daki uygarlığın durumu üzerine Mémoire'ini okuyarak Avrupa'ya Yunanların uyanmakta olduğunu duyurdu.

Dil konusunda «μέση οδός»u, yani orta yolu önerdi: ne bilginlerin yapay antik Yunancası ne de konuşma dilinin olduğu gibi hâli, yabancı sözcükleri değiştirilmiş ve dilbilgisi antik dile doğru düzenlenmiş, «düzeltilmiş» bir konuşma dili. Temel fikri μετακένωσις, yani Aydınlanma'nın Avrupa'dan Yunanistan'a «aktarılması» idi. Düzeltilmiş dil, başkalarının elinde ve onun istediğinden daha katı biçimde, 1976'ya kadar devletin resmî dili olarak kalan katharevusaya dönüştü; Yunanistan'ı 150 yıl bölen Dil Sorunu onunla başlar. Son eseri Ἄτακτα (Karışık Notlar, 1828–1835), eski ve yeni Yunanca sözcükler üzerine devasa bir not hazinesidir.

Korais, Atina Üniversitesi'nin Propylaia'sı önünde heykelleri bulunan dört kişiden biridir ve yüzü 1978 tarihli 100 drahmilik banknotta yer alıyordu. Ailesinin adası Sakız'da, oraya gönderdiği kitaplar üzerine kurulan Korais Kütüphanesi (Βιβλιοθήκη Κοραή), Yunanistan'ın en büyük kütüphanelerinden biridir ve el yazmalarını ve kişisel koleksiyonunu saklar. Κοραή adlı sokaklar Atina'nın merkezinden ve neredeyse her Yunan kasabasından geçer; bir Yunan okul kitabında Διαφωτισμός, Aydınlanma, sözcüğünün yanında neredeyse her zaman onun adı vardır. Öğrenciler onunla Yunan dilinin her tarihinde karşılaşır: onun orta yolu ile Psiharis'in dimotikisi arasındaki tartışma çağdaş Yunancanın ana hikâyesidir ve μετακένωση fikri, Yunanlar Avrupa'yı tartıştıkça hâlâ alıntılanır.

• Mayıs 1788'de Paris'e geldi ve Fransız Devrimi'nin gelişimini penceresinden izledi; sonraki kırk beş yıl bu şehirde yaşadı.
• 1823'te o sırada seksen yaşında olan Thomas Jefferson'a yazarak Yunanistan için bir anayasa konusunda öğüt istedi ve Jefferson ona uzun uzun yanıt verdi.
• Hayatını Yunanistan için çalışarak geçirmesine rağmen özgür Yunan devletini hiç ziyaret etmedi; naaşı Atina'ya ancak 1877'de ulaştı.
• Yüzü, 1978'de basılan Yunan 100 drahmilik banknotunda yer aldı.