Λόγιοι τύποι
Η κληρονομιά της καθαρεύουσας ζει στον Τύπο, στο δίκαιο και στις στερεότυπες φράσεις: απολιθωμένες δοτικές, αρχαίες προθέσεις, διπλοί τύποι ύφους.
Από πού έρχονται
Ως το 1976 επίσημη γλώσσα ήταν η καθαρεύουσα. Η δημοτική την αντικατέστησε, αλλά χιλιάδες λόγιοι τύποι έμειναν — απαραίτητοι για εφημερίδα, σύμβαση ή δημόσια πινακίδα.
Απολιθωμένες δοτικές
Η δοτική χάθηκε από τη ζωντανή γραμματική, επιβιώνει όμως σε έτοιμες εκφράσεις. Μάθε τες ως λεξιλόγιο — η συχνότητά τους είναι εντυπωσιακή.
| έκφραση | σημασία |
|---|---|
| εν τω μεταξύ | στο μεταξύ |
| εν πάση περιπτώσει | όπως και να έχει |
| τοις μετρητοίς | με μετρητά |
| δόξα τω Θεώ | ευτυχώς |
| εν ολίγοις | με λίγα λόγια |
| επί τη ευκαιρία | με την ευκαιρία |
| τοις εκατό (%) | στα εκατό |
| εν τέλει | τελικά |
Λόγιες προθέσεις
υπέρ και κατά + γενική· προ, περί, επί, εκ/εξ, διά. Τις συναντάμε κυρίως στον Τύπο και σε τίτλους: υπέρ της ειρήνης, κατά της βίας.
Λόγια ουσιαστικά και επίθετα
Αρχαϊκές γενικές: της πόλεως (δίπλα στο της πόλης), της κυβερνήσεως. Λόγιες μετοχές: ο ενδιαφερόμενος, η προϊσταμένη, το λεχθέν. Το επίθετο ενδιαφέρων / ενδιαφέρουσα / ενδιαφέρον κλίνεται αρχαιόπρεπα.
Διπλοί τύποι ύφους
Η ίδια σημασία υπάρχει συχνά σε δύο λέξεις: μία καθημερινή, μία λόγια. Η σωστή επιλογή είναι ακριβώς η δεξιότητα του Γ1 — βιογραφικό σε καθημερινή γλώσσα ή φιλικό μήνυμα σε λόγια γλώσσα ηχούν εξίσου λάθος.
| καθημερινό | λόγιο |
|---|---|
| λεφτά | χρήματα |
| δουλειά | εργασία |
| σπίτι | κατοικία |
| τώρα | επί του παρόντος |
| γιατρός | ιατρός |
| μαζί με | μετά + γεν. |
| πριν από | προ + γεν. |
| βρίσκω | ανευρίσκω |
Σειρά σου
Ποιο ύφος ταιριάζει; Διάλεξε τον κατάλληλο τύπο.