Χρήση των πτώσεων: αιτιατική και γενική
Στο Β1 ξέρατε να σχηματίζετε τις πτώσεις. Στο Γ1 επιλέγετε ποια θα χρησιμοποιήσετε — κι εκεί χωρίζει το σωστό από το φυσικό.
Τι κάνει η αιτιατική
Πολύ πέρα από το αντικείμενο: η αιτιατική δηλώνει διάρκεια, μέτρο, τιμή, κατεύθυνση και πλήθος επιρρηματικών σχέσεων. Είναι η προεπιλεγμένη πτώση των νέων ελληνικών — μετά από πρόθεση, στην αμφιβολία, σχεδόν πάντα αυτή.
| λειτουργία | παράδειγμα | σχόλιο |
|---|---|---|
| αντικείμενο | Είδα τον Γιώργο. | η βασική χρήση |
| διάρκεια | Έμεινα τρεις μέρες. | χωρίς πρόθεση |
| χρονικό σημείο | Θα έρθω το Σάββατο. | χωρίς πρόθεση |
| μέτρο / τιμή | Κοστίζει δέκα ευρώ. | ποσό |
| κατεύθυνση | Πάω στην Αθήνα. | σε + αιτιατική |
| επιρρηματική | Πάμε βόλτα / περίπατο. | παγιωμένο |
Τι κάνει η γενική
Κτήση, διαιρετική σχέση, ιδιότητα, χρόνος («του χρόνου») και κυρίως το έμμεσο αντικείμενο: «του έδωσα το βιβλίο». Αυτή η τελευταία χρήση είναι που οι μαθητές την αντικαθιστούν λανθασμένα με «σε».
| λειτουργία | παράδειγμα | σχόλιο |
|---|---|---|
| κτήση | το βιβλίο του Νίκου | η πιο συχνή |
| διαιρετική | ένα ποτήρι κρασιού | μέρος συνόλου |
| ιδιότητα | άνθρωπος μεγάλης αξίας | λόγιο ύφος |
| χρόνος | του χρόνου, της Δευτέρας | παγιωμένο |
| έμμεσο αντικείμενο | Του έδωσα το βιβλίο. | δίπτωτα ρήματα |
| μετά από επίθετο | άξιος λόγου, γεμάτος χαράς | συγκεκριμένα επίθετα |
Γενική ή «σε»;
Με αντωνυμία η γενική είναι υποχρεωτική: «του μίλησα», ποτέ «μίλησα σε αυτόν» εκτός για έμφαση. Με ουσιαστικό υπάρχουν και τα δύο: «έδωσα το βιβλίο του Νίκου» (σπάνιο, συγχέεται με την κτήση) έναντι «έδωσα το βιβλίο στον Νίκο» (φυσιολογικό). Ασφαλής κανόνας: αντωνυμία → γενική· ουσιαστικό → σε.