Σύνθεση λέξεων: προθήματα και ένωση
ξαναγράφω, ανεβοκατεβαίνω, ασπρόμαυρος: τρεις μηχανές λέξεων — το πρόθημα, η συγκόλληση με -ο-, και το πολυλεκτικό σύνθετο.
Τα προθήματα που κάνουν τη δουλειά
Το πρόθημα αλλάζει τη σημασία χωρίς να πειράζει την κλίση: ξανα- (ξαναδιαβάζω), παρα- (παρατρώω), ανα- (αναθεωρώ), υπερ- (υπερβάλλω), αντι- (αντιδρώ), προ- (προβλέπω), α-/αν- (άγνωστος, ανώμαλος), δυσ-/ευ- (δύσκολος, ευτυχής), ημι- (ημικύκλιο).
| πρόθημα | σημασία | παράδειγμα |
|---|---|---|
| ξανα- | πάλι | ξαναγράφω |
| παρα- | υπερβολικά | παρατρώω |
| αντι- | ενάντια | αντιδρώ |
| προ- | πριν | προβλέπω |
| α- / αν- | χωρίς | άγνωστος, ανώμαλος |
| ευ- / δυσ- | καλά / δύσκολα | ευτυχής, δύσκολος |
Η συγκόλληση με -ο-
Δύο πλήρεις λέξεις ενώνονται με -ο-: ασπρόμαυρος, γλυκόξινος, ανεβοκατεβαίνω, νυχτοπούλι, ψαρόσουπα, μικρόσωμος. Η πρώτη χάνει την κατάληξή της και ο τόνος συχνά μετακινείται δεξιά: θάλασσα + ταραχή → θαλασσοταραχή.
Πολυλεκτικά σύνθετα
Δύο λέξεις κρατούν την αυτονομία τους αλλά ονομάζουν ένα πράγμα: παιδικός σταθμός, λαϊκή αγορά, ψυχρός πόλεμος, γαλάζιο αίμα, κινητό τηλέφωνο. Κλίνονται και οι δύο: του παιδικού σταθμού.
Σειρά σου
Διάλεξε τον σωστό τύπο.