Το άρθρο: γενική, αφηρημένη και ονοματοποιητική αναφορά
Πέρα από το «ο, η, το»: το άρθρο για ολόκληρες κατηγορίες, για αφηρημένες έννοιες και ως εργαλείο ονοματοποίησης.
Η γενική αναφορά
Όταν μιλάμε για μια ολόκληρη κατηγορία, τα ελληνικά βάζουν οριστικό άρθρο εκεί που άλλες γλώσσες το παραλείπουν. Το «Ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον» δεν αφορά έναν άνθρωπο αλλά το είδος.
- Ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον.Ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον.
- Το ελαιόλαδο κάνει καλό στην καρδιά.Το ελαιόλαδο κάνει καλό στην καρδιά.
Αφηρημένα και κύρια ονόματα
Τα αφηρημένα παίρνουν άρθρο: η ελευθερία, η δικαιοσύνη. Το ίδιο και τα κύρια ονόματα, ακόμη και τα βαφτιστικά στον προφορικό λόγο: «Είδα τη Μαρία». Χώρες και ποτάμια το κρατούν — η Ελλάδα, ο Δούναβης — τα περισσότερα ονόματα πόλεων όμως όχι.
- Η ελευθερία δεν χαρίζεται.Η ελευθερία δεν χαρίζεται.
- Ο Παπαδόπουλος ζήτησε τον λόγο.Ο Παπαδόπουλος ζήτησε τον λόγο.
Το άρθρο ως εργαλείο ονοματοποίησης
Εδώ τα ελληνικά ξεπερνούν τις περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες: το ουδέτερο άρθρο ονοματοποιεί οτιδήποτε — επίθετο (το ωραίο), υποτακτική στη θέση απαρεμφάτου (το να διαβάζεις), ολόκληρη πρόταση (το ότι ήρθε), ακόμη και παράθεμα (το «δεν ξέρω» του). Το ακαδημαϊκό κείμενο είναι γεμάτο από αυτό.
- Το να παραδέχεσαι ένα λάθος θέλει θάρρος.Το να παραδέχεσαι ένα λάθος θέλει θάρρος.
- Το ότι άργησε δεν δικαιολογεί τη στάση του.Το ότι άργησε δεν δικαιολογεί τη στάση του.
- Οι πλούσιοι και οι φτωχοί ζουν σε δύο πόλεις.Οι πλούσιοι και οι φτωχοί ζουν σε δύο πόλεις.
Πότε λείπει το άρθρο
Η απουσία σημαίνει όσο και η παρουσία. Δεν μπαίνει άρθρο στους τίτλους εφημερίδων και στις πινακίδες («Πυρκαγιά στην Εύβοια»), μετά από ως/σαν σε ρόλο («εργάζεται ως δάσκαλος»), και συνήθως στο κατηγορούμενο: «Είναι γιατρός» — ενώ «Είναι ο γιατρός» δείχνει συγκεκριμένο πρόσωπο.