Χρήσεις: «θα πρέπει» και «μπορεί»
Οι ίδιες λέξεις και επιβάλλουν και εικάζουν. Ο χρόνος του ρήματος που ακολουθεί το κρίνει — και ένα λάθος εδώ μετατρέπει μια υπόθεση σε διαταγή.
«Θα πρέπει»: δύο αναγνώσεις
Με ενεστώτα ή μέλλοντα δηλώνει μετριασμένη υποχρέωση: «Θα πρέπει να φύγεις». Με συντελεσμένο τύπο δηλώνει συμπέρασμα: «Θα πρέπει να έφυγε» (μάλλον έφυγε — το συμπεραίνω). Ίδιος τύπος, δύο αντίθετες γλωσσικές πράξεις.
| δομή | σημασία | παράδειγμα |
|---|---|---|
| θα πρέπει να + ενεστώτας | ήπια υποχρέωση | Θα πρέπει να προσέχεις. |
| θα πρέπει να + αόριστος | υποχρέωση, συνοπτικά | Θα πρέπει να φύγεις τώρα. |
| θα πρέπει να + παρακείμενος | συμπέρασμα για το παρελθόν | Θα πρέπει να έχει φύγει. |
| πρέπει να + ενεστώτας | ρητή υποχρέωση | Πρέπει να πληρώσεις. |
| έπρεπε να + … | υποχρέωση που δεν τηρήθηκε | Έπρεπε να το είχες πει. |
«Μπορεί»: άδεια, ικανότητα, πιθανότητα
Προσωπικά, το «μπορώ» δηλώνει ικανότητα ή άδεια: «Μπορώ να κολυμπήσω». Απρόσωπα και παγιωμένο στο τρίτο πρόσωπο, το «μπορεί» δηλώνει πιθανότητα: «Μπορεί να βρέξει». Ο πληθυντικός προδίδει τον μαθητή: «μπορούν να βρέξει» δεν υπάρχει.