Οι έξι επιρρηματικές προτάσεις
Αιτία, αποτέλεσμα, σκοπός, υπόθεση, χρόνος, εναντίωση — κάθε σχέση έχει τους συνδέσμους της και την έγκλισή της. Είναι ο σκελετός κάθε επιχειρηματολογικού κειμένου.
Αιτιολογικές και συμπερασματικές
Αιτιολογικές: επειδή (ουδέτερο, μπαίνει και πρώτο), γιατί (προφορικό, ποτέ πρώτο), καθώς, αφού, δεδομένου ότι (επίσημο). Συμπερασματικές: ώστε + οριστική για πραγματικό αποτέλεσμα, ώστε να + υποτακτική για επιδιωκόμενο — η διάκριση που χάνεται πιο συχνά στις εκθέσεις.
| είδος | σύνδεσμοι | έγκλιση | παράδειγμα |
|---|---|---|---|
| αιτιολογική | επειδή, γιατί, καθώς, αφού | οριστική | Δεν ήρθε επειδή αρρώστησε. |
| αιτιολογική (λόγια) | δεδομένου ότι, λόγω του ότι | οριστική | Δεδομένου ότι ισχύει ο νόμος… |
| συμπερασματική (πραγματικό) | ώστε, που | οριστική | Κουράστηκε τόσο, ώστε αποκοιμήθηκε. |
| συμπερασματική (επιδιωκόμενο) | ώστε να, για να | υποτακτική | Μίλησε αργά, ώστε να τον καταλάβουν. |
Τελικές, υποθετικές
Τελικές: για να, να, ώστε να — πάντα υποτακτική, ποτέ οριστική. Υποθετικές: τρία είδη ανάλογα με τον βαθμό πραγματικότητας. Το τρίτο — αν είχα … θα είχα — είναι αυτό που ξεχωρίζει ένα Γ1 από ένα Β2.
| υποθετικός λόγος | υπόθεση | απόδοση | σημασία |
|---|---|---|---|
| το πραγματικό | αν + οριστική | οριστική / μέλλοντας | Αν βρέξει, θα μείνουμε. |
| το πιθανό | αν + υποτακτική | θα + οριστική | Αν έρθει, θα χαρώ. |
| το μη πραγματικό (παρόν) | αν + παρατατικός | θα + παρατατικός | Αν είχα χρόνο, θα ερχόμουν. |
| το μη πραγματικό (παρελθόν) | αν + υπερσυντέλικος | θα + υπερσυντέλικος | Αν είχα ξέρει, θα είχα έρθει. |
Χρονικές και εναντιωματικές
Χρονικές: όταν, μόλις, αφού, πριν (+ να), ενώ, καθώς. Προσοχή στο «πριν να» + υποτακτική έναντι «αφού» + οριστική. Εναντιωματικές: αν και, παρόλο που, μολονότι (επίσημο), και ας. Η εναντιωματική θέτει ένα γεγονός που θα έπρεπε να εμποδίσει την κύρια — και δεν την εμπόδισε.