Ο Αλκμαίων και το περιδέραιο

Έλεγαν ότι χάριζε ομορφιά που δεν σβήνει με τα χρόνια.

Έλεγαν επίσης ότι ο Ήφαιστος το είχε φτιάξει θυμωμένος — επειδή η Αρμονία ήταν παιδί της Αφροδίτης και του Άρη, δηλαδή καρπός της απιστίας της γυναίκας του.

Ό,τι κι αν ίσχυε, το κόσμημα πέρασε από γενιά σε γενιά μέσα στη Θήβα, και σε κάθε γενιά κάποιος πέθανε γι' αυτό.

Έφτασε στα χέρια της Εριφύλης, της γυναίκας του μάντη Αμφιάραου.

Ο Αμφιάραος ήξερε ότι η εκστρατεία των Επτά εναντίον της Θήβας θα αποτύγχανε και ότι όλοι οι αρχηγοί θα σκοτώνονταν εκτός από έναν. Αρνήθηκε να πάει και κρύφτηκε.

Ο Πολυνείκης έδωσε το περιδέραιο στη γυναίκα του για να τον προδώσει. Και εκείνη το πήρε και είπε πού είναι.

Ο μάντης έφυγε για τον πόλεμο ξέροντας ότι πάει να πεθάνει. Πριν ανέβει στο άρμα, κάλεσε τους δύο γιους του, τον Αλκμαίωνα και τον Αμφίλοχο, και τους έδωσε δύο εντολές: να εκδικηθούν τη μητέρα τους, και να ξαναπάνε στη Θήβα όταν μεγαλώσουν.

Δέκα χρόνια αργότερα, τα παιδιά των Επτά ξεκίνησαν δεύτερη εκστρατεία. Τους έλεγαν Επιγόνους — «αυτούς που γεννήθηκαν μετά».

Αρχηγός ήταν ο Αλκμαίων.

Και αυτή τη φορά η Θήβα έπεσε. Οι κάτοικοι έφυγαν από την πόλη μέσα στη νύχτα, μετά από χρησμό.

Αλλά υπήρχε και το άλλο μισό της εντολής.

Ο Αλκμαίων ρώτησε πρώτα το μαντείο των Δελφών. Ο Απόλλωνας του απάντησε ότι πρέπει να το κάνει.

Και το έκανε. Σκότωσε τη μητέρα του.

Η Εριφύλη, καθώς πέθαινε, καταράστηκε τη γη: να μην δεχτεί κανένας τόπος τον γιο της.

Οι Ερινύες ήρθαν αμέσως και δεν τον άφησαν πια. Ο Αλκμαίων έχασε τα λογικά του και άρχισε να περπατάει από πόλη σε πόλη.

Όπου κι αν πήγαινε, η γη δεν τον δεχόταν: η σοδειά χαλούσε, η αρρώστια έμπαινε στα σπίτια, και τον έδιωχναν.

Στο τέλος γύρισε στο μαντείο και ζήτησε λύση.

Η απάντηση ήταν από τις πιο περίεργες που δόθηκαν ποτέ. Του είπαν να αναζητήσει γη που δεν είχε δει τον ήλιο τη μέρα του φόνου — δηλαδή έδαφος που δεν υπήρχε ακόμα όταν σκότωσε τη μητέρα του.

Ο Αλκμαίων περπάτησε δυτικά, ως το στόμιο του ποταμού Αχελώου.

Και εκεί βρήκε αυτό που έψαχνε: μια στενή λωρίδα από χώμα και άμμο που είχε κατεβάσει το ποτάμι όλα αυτά τα χρόνια, καινούργιο νησί που δεν ήταν εκεί πριν.

Πάτησε πάνω του και οι Ερινύες σταμάτησαν.

Θα μπορούσε να τελειώσει έτσι. Δεν τελειώνει.

Ο Αλκμαίων είχε ήδη παντρευτεί μία γυναίκα πριν, στην Ψωφίδα, και της είχε αφήσει το περιδέραιο. Τώρα παντρεύτηκε δεύτερη, την κόρη του ποταμού.

Και η δεύτερη γυναίκα ζήτησε το ίδιο κόσμημα.

Ο Αλκμαίων γύρισε πίσω και το πήρε με ψέμα — είπε στον πρώτο του πεθερό ότι θα το πάει στους Δελφούς για να λυθεί οριστικά η κατάρα του.

Ο γέρος έμαθε την αλήθεια και έστειλε τους γιους του πίσω του. Τον σκότωσαν στον δρόμο.

Το περιδέραιο κατέληξε τελικά στους Δελφούς, ως ανάθημα. Ο Παυσανίας γράφει ότι το έδειχναν ακόμα στην εποχή του.

Η ιστορία αυτή ήταν στην αρχαιότητα εξίσου γνωστή με του Ορέστη, και τα δύο ζευγάρια είναι σκόπιμα παράλληλα: δύο γιοι που σκοτώνουν τη μητέρα τους με εντολή του ίδιου θεού.

Ο Ορέστης δικάζεται στην Αθήνα και αθωώνεται. Ο πόνος του τελειώνει σε δικαστήριο, δηλαδή σε θεσμό.

Ο Αλκμαίων δεν δικάζεται ποτέ. Ψάχνει καθαρό χώμα μόνος του, και το βρίσκει μόνο στη λάσπη που έφερε ένα ποτάμι.

Οι δύο μύθοι μαζί λένε το ίδιο πράγμα από δύο μεριές: ότι το αίμα δεν καθαρίζει από μόνο του, και ότι ο άνθρωπος χωρίς κοινότητα δεν έχει πού να σταθεί.