Το σύστημα των αντωνυμιών: δεικτικές, αόριστες, αυτοπαθείς, αναφορικές
Οι τέσσερις σειρές που τις είδατε χωριστά σε προηγούμενα επίπεδα, τώρα δίπλα δίπλα — γιατί στο Γ1 το πρόβλημα δεν είναι ο τύπος αλλά η επιλογή.
Δεικτικές: η απόσταση
Το «αυτός» δηλώνει το κοντινό ή αυτό που ήδη αναφέρθηκε· το «εκείνος» το μακρινό ή το αντιθετικό· το «τέτοιος» ποιότητα, το «τόσος» ποσότητα. Μέσα σε κείμενο, το «αυτός» ξαναπιάνει το πιο πρόσφατο και το «εκείνος» το προγενέστερο — οικονομικός τρόπος να ξεχωρίζετε δύο αναφορικά.
- Διάβασα δύο άρθρα· αυτό ήταν καλύτερο από εκείνο.Διάβασα δύο άρθρα· αυτό ήταν καλύτερο από εκείνο.
Αόριστες: ποσότητα και ταυτότητα
Κάποιος, κανένας, κάθε και καθένας, όλος, μερικοί, άλλος, ο ίδιος. Προσοχή: το «κανένας» είναι αρνητικό με «δεν», αλλά ερωτηματικό χωρίς αυτό — το «Ήρθε κανένας;» σημαίνει «Ήρθε κάποιος;»
| αντωνυμία | σημασία | παρατήρηση |
|---|---|---|
| κάποιος | ένας ορισμένος | θετικό, αόριστο |
| κανένας | κανείς / κάποιος σε ερώτηση | αρνητικό μόνο με «δεν» |
| κάθε | κάθε (άκλιτο, + ουσιαστικό) | δεν στέκει μόνο του |
| καθένας | ο καθένας (κλιτό, στέκει μόνο) | ουσιαστικοποιημένο |
| μερικοί | ορισμένοι | μόνο πληθυντικός |
| ο ίδιος | ταυτότητα, όχι αυτοπάθεια | ≠ ο εαυτός μου |
Αυτοπαθείς και αναφορικές
Η ελληνική αυτοπαθής είναι ουσιαστικό: ο εαυτός μου, τον εαυτό σου — κλίνεται και παίρνει κτητικό. Μην τη μπερδεύετε με το «ο ίδιος», που τονίζει την ταυτότητα («ο ίδιος ο διευθυντής»). Στις αναφορικές, το «που» καλύπτει σχεδόν τα πάντα· το «ο οποίος» επιβάλλεται μετά από πρόθεση και για άρση αμφισημίας.