Ο Ερεχθέας και οι κόρες του

Ο θεός δεν είχε ξεχάσει.

Χρόνια πριν, στην Ακρόπολη, είχε διαγωνιστεί με την Αθηνά για το ποιος θα πάρει την πόλη, και είχε χάσει. Ο πόλεμος αυτός ήταν, με έναν τρόπο, η συνέχειά του.

Ο Ερεχθέας ρώτησε το μαντείο των Δελφών πώς θα νικήσει.

Η απάντηση ήταν ότι πρέπει να θυσιάσει μία από τις κόρες του.

Ο Ευριπίδης έγραψε γι' αυτό τραγωδία που χάθηκε — τον «Ερεχθέα» — και μας σώθηκαν από αυτήν αποσπάσματα, ένα από τα οποία είναι από τα πιο συζητημένα κείμενα του αρχαίου θεάτρου.

Γιατί την απόφαση δεν την παίρνει ο βασιλιάς. Την παίρνει η γυναίκα του, η Πραξιθέα, και βγαίνει και τη δικαιολογεί δημόσια.

Λέει ότι δίνει την κόρη της.

Και εξηγεί: ότι μια πόλη είναι μεγαλύτερη από ένα σπίτι, ότι όποιος έχει πολλά παιδιά και δεν χάνει κανένα δεν έχει καταλάβει τίποτα, ότι οι άντρες στέλνονται στη μάχη και πεθαίνουν χωρίς να ρωτηθούν, και ότι δεν βλέπει γιατί η δική της κόρη θα έπρεπε να είναι εξαίρεση.

Και προσθέτει τη γραμμή που έμεινε: αν αντί για κόρες είχε γεννήσει γιους, θα τους είχε στείλει η ίδια στη μάχη — αγαπάει τα παιδιά της, λέει, αλλά αγαπάει περισσότερο την πατρίδα της.

Το πιο σκληρό όμως δεν είναι ο λόγος της μητέρας.

Είναι αυτό που είχαν κάνει οι ίδιες οι κόρες, χρόνια πριν, χωρίς να το ξέρει κανείς.

Είχαν δώσει μεταξύ τους έναν όρκο: ότι αν πεθάνει μία, θα πεθάνουν όλες.

Έτσι, όταν θυσιάστηκε η μικρότερη, οι άλλες δύο πήγαν και σκοτώθηκαν μόνες τους, την ίδια μέρα.

Η Αθήνα κέρδισε τη μάχη. Ο Ερεχθέας σκότωσε τον Εύμολπο με τα χέρια του.

Και ο Ποσειδώνας, που είχε χάσει και δεύτερη φορά, χτύπησε με την τρίαινά του τη γη — και ο βασιλιάς της Αθήνας χάθηκε μέσα στο χώμα.

Στο τέλος του έργου εμφανίζεται η Αθηνά και ρυθμίζει τα υπόλοιπα.

Δίνει στα τρία κορίτσια λατρεία και όνομα — τα λένε Υακινθίδες — και ορίζει ότι οι Αθηναίοι θα τους θυσιάζουν πριν από κάθε πόλεμο.

Δίνει στον Ερεχθέα ναό πάνω στην Ακρόπολη.

Και δίνει στην Πραξιθέα κάτι που δεν είχε δοθεί ποτέ σε θνητή γυναίκα: την κάνει ιέρεια της δικής της λατρείας, την πρώτη ιέρεια της Αθηνάς Πολιάδος.

Αυτή η θέση υπήρχε πραγματικά. Ήταν το ανώτερο θρησκευτικό αξίωμα της πόλης, το κρατούσε πάντα γυναίκα, και υπήρξε συνεχώς για περίπου χίλια χρόνια. Ξέρουμε ονόματα από αυτές.

Και ο ναός υπάρχει ακόμα. Τον λέμε Ερέχθειο.

Στη νότια πλευρά του στέκονται έξι γυναίκες από μάρμαρο, με το βάρος της στέγης στο κεφάλι — οι Καρυάτιδες.

Ο μύθος του Ερεχθέα ήταν, για τους Αθηναίους, το κείμενο που εξηγούσε γιατί το πιο ιερό τους κτίριο ήταν χτισμένο πάνω σε έναν τάφο.