Ο Ίων και η Κρέουσα

Γέννησε μόνη, κρυφά, στην ίδια σπηλιά.

Και ύστερα άφησε το μωρό εκεί, μέσα σε ένα καλάθι, με μερικά γνωρίσματα: υφαντό που είχε φτιάξει η ίδια παιδί, δύο χρυσά φίδια, και ένα στεφάνι από ελιά.

Νόμιζε ότι το άφηνε να πεθάνει.

Ο Απόλλωνας έστειλε τον Ερμή να το πάρει. Το πήγε στους Δελφούς και το άφησε στο κατώφλι του ναού.

Το βρήκε η Πυθία και το μεγάλωσε.

Το αγόρι έγινε υπηρέτης του ιερού. Το έργο του Ευριπίδη ανοίγει με αυτόν να σκουπίζει τα σκαλιά με κλαδιά δάφνης και να διώχνει τα πουλιά με το τόξο του, τραγουδώντας.

Είναι ευτυχισμένος. Και δεν ξέρει ποιος είναι.

Στο μεταξύ, η Κρέουσα είχε παντρευτεί τον Ξούθο, έναν ξένο που είχε βοηθήσει την Αθήνα σε πόλεμο. Δεν είχαν αποκτήσει παιδιά.

Ήρθαν στους Δελφούς να ρωτήσουν γιατί.

Η Κρέουσα φτάνει πρώτη και συναντάει το αγόρι έξω από τον ναό. Μιλούν αρκετή ώρα.

Του λέει ότι ρωτάει «για μια φίλη της» που, όπως λέει, είχε παιδί με τον Απόλλωνα και το άφησε.

Ο Ίων ακούει και της απαντάει με ενόχληση: ότι είναι ντροπή να κατηγορούμε τους θεούς για τέτοια, και ότι μάλλον η φίλη της λέει ψέματα.

Ο Ξούθος μπαίνει στον ναό και βγαίνει χαρούμενος. Ο θεός του είπε ότι ο πρώτος άνθρωπος που θα συναντήσει έξω είναι ο γιος του.

Βγαίνει και βλέπει τον Ίωνα.

Τον αγκαλιάζει. Ο νέος τραβιέται και δεν καταλαβαίνει τίποτα.

Και η Κρέουσα μαθαίνει ότι ο άντρας της βρήκε γιο και εκείνη όχι.

Εδώ ο Ευριπίδης της δίνει έναν μονόλογο που δεν μοιάζει με τίποτα άλλο στο αρχαίο θέατρο. Δεν θρηνεί. Κατηγορεί τον Απόλλωνα ονομαστικά, τον ρωτάει πώς τολμάει να δίνει χρησμούς σε άλλους ενώ άφησε το δικό του παιδί να πεθάνει, και του λέει ότι είναι κακός θεός.

Ύστερα αποφασίζει να σκοτώσει τον νέο.

Έχει μαζί της δύο σταγόνες αίμα από τη Γοργόνα, κληρονομιά της οικογένειάς της: η μία γιατρεύει, η άλλη σκοτώνει.

Ο γέρος υπηρέτης της ρίχνει τη δεύτερη στο ποτήρι του Ίωνα.

Το σχέδιο αποτυγχάνει από σύμπτωση. Κάποιος λέει μια λέξη κακού οιωνού, ο Ίων χύνει το κρασί στο χώμα, και ένα περιστέρι πίνει από αυτό και πεθαίνει μπροστά σε όλους.

Ο Ίων πιάνει τον γέρο, μαθαίνει ποιος τον έστειλε, και βγαίνει έξω με τους Δελφούς να ψάχνει τη γυναίκα για να τη σκοτώσει.

Την βρίσκει πάνω στον βωμό, ικέτιδα.

Και τη στιγμή που μιλούν, βγαίνει από τον ναό η Πυθία κρατώντας το παλιό καλάθι.

Το είχε φυλάξει είκοσι χρόνια.

Ο Ίων το παίρνει και λέει ότι θα το ανοίξει για να ψάξει τη μητέρα του. Η Κρέουσα το βλέπει και τρέχει προς το μέρος του.

Εκείνος την σταματάει: όποιος κι αν είναι, μπορεί να λέει ψέματα.

Και τότε εκείνη κάνει το μόνο πράγμα που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί: του περιγράφει τι υπάρχει μέσα, χωρίς να το έχει ανοίξει.

Το υφαντό με τη Γοργόνα στη μέση. Τα δύο φίδια. Το στεφάνι από ελιά που, λέει, δεν θα έχει μαραθεί, επειδή είναι από το ιερό δέντρο της Ακρόπολης.

Ο Ίων ανοίγει το καλάθι.

Στο τέλος του έργου εμφανίζεται η Αθηνά — όχι ο Απόλλωνας, που δεν βγαίνει ποτέ στη σκηνή. Λέει ότι ο θεός δεν ήρθε ο ίδιος για να μην κατηγορηθεί ανοιχτά.

Και δίνει την τελευταία οδηγία: ο Ξούθος να μη μάθει ποτέ την αλήθεια.

Από τον Ίωνα, λέει, θα βγει το γένος των Ιώνων — οι Αθηναίοι και όσοι πέρασαν από εκεί στα νησιά και στη Μικρά Ασία.

Δηλαδή: ο Ευριπίδης έγραψε το ιδρυτικό κείμενο ενός ολόκληρου λαού και έβαλε στη μέση του μια γυναίκα που λέει στον θεό, μπροστά σε πέντε χιλιάδες Αθηναίους, ότι της φέρθηκε άσχημα.