Αναφορικές προτάσεις
Προσδιοριστική ή παραθετική: ένα κόμμα αλλάζει το νόημα ολόκληρης της πρότασης, και είναι η διάκριση που σχεδόν κανείς δεν τη στίζει σωστά.
Ο ρόλος του κόμματος
Χωρίς κόμμα η αναφορική περιορίζει: «Οι φοιτητές που πέρασαν θα εγγραφούν» — μόνο όσοι πέρασαν. Με κόμμα προσθέτει πληροφορία για το σύνολο: «Οι φοιτητές, που πέρασαν, θα εγγραφούν» — πέρασαν όλοι και θα εγγραφούν όλοι. Δύο προτάσεις, δύο διαφορετικά γεγονότα.
| τύπος | στίξη | λειτουργία | παράδειγμα |
|---|---|---|---|
| προσδιοριστική | χωρίς κόμμα | περιορίζει το σύνολο | Οι φοιτητές που πέρασαν θα εγγραφούν. |
| παραθετική | με κόμματα | προσθέτει σχόλιο | Οι φοιτητές, που πέρασαν, θα εγγραφούν. |
| ελεύθερη | — | χωρίς όρο αναφοράς | Όποιος θέλει, ας έρθει. |
| με «ό,τι» | — | ουδέτερο, «αυτό που» | Πες μου ό,τι ξέρεις. |
Ειδικές περιπτώσεις
Το «ό,τι» (με την υποδιαστολή) σημαίνει «αυτό που»· το «ότι» χωρίς αυτήν είναι ο ειδικός σύνδεσμος. Ένα σημάδι διαφορά, δύο ασύμβατες λειτουργίες. Οι ελεύθερες αναφορικές — όποιος, όσος, ό,τι — δεν έχουν όρο αναφοράς: τον περιέχουν.